Στο 33ο επεισόδιο του Innovative Greeks, ο Μάρκος Βερέμης φιλοξένησε τον Αρτούρ Μενς, ιδρυτή και διευθύνοντα σύμβουλο της startup τεχνητής νοημοσύνης Mistral.
Η Mistral, μία ευρωπαϊκή startup τεχνητής νοημοσύνης με CEO τον 33χρονο Αρτούρ Μενς, επιχειρεί να διαμορφώσει ένα εναλλακτικό, ανοικτό και κυρίαρχο για την Ευρώπη μοντέλο ανάπτυξης της AI, κόντρα στην κυριαρχία λίγων τεχνολογικών γιγάντων από τις ΗΠΑ και την Κίνα.
Ο Αρτούρ Μενς μεγάλωσε σε οικογένεια επιστημόνων – με μητέρα καθηγήτρια φυσικής και πατέρα επιστήμονα υπολογιστών – και όπως είπε στον Μάρκο Βερέμη, η επαφή του με την επιστήμη ξεκίνησε από τα έξι–επτά του χρόνια. Σπούδασε στην École Polytechnique και στράφηκε αρχικά στην εφαρμογή της μηχανικής μάθησης στη σάρωση εγκεφάλου, αξιοποιώντας μη επιβλεπόμενες τεχνικές για την αποδόμηση εγκεφαλικών λειτουργιών και την ανίχνευση ασθενειών.
Για τον ίδιο, η επιστήμη «είναι χρήσιμη μόνο όταν έχεις αποτελέσματα», λογική που όπως σημειώνει διαπερνά και τη φιλοσοφία της Mistral: δεν αρκεί να χτίζεις μοντέλα, πρέπει να τα μετατρέπεις σε χειροπιαστά επιχειρηματικά αποτελέσματα.
«Νοημοσύνη πυριτίου» και πατρότητα των μοντέλων
Ο Μενς περιγράφει την τεχνητή νοημοσύνη ως μια παράλληλη «νοημοσύνη πυριτίου» που συμπιέζει την ανθρώπινη γνώση, υπερέχει από τον άνθρωπο σε ορισμένους τομείς, αλλά υστερεί σε άλλους. Τονίζει ότι τα μεγάλα μοντέλα γλώσσας δεν είναι ουδέτερα: η επιλογή των δεδομένων, των παραδειγμάτων και των προτιμήσεων που ενσωματώνονται στα μοντέλα είναι μια σειρά από «συντακτικές επιλογές», σχεδόν δημοσιογραφικού χαρακτήρα, οι οποίες αποτυπώνουν αξίες και κουλτούρα των δημιουργών.
Γι’ αυτό στη Mistral προσλαμβάνουν και δημοσιογράφους ως «εκπαιδευτές AI», ώστε να κατευθύνουν τα μοντέλα με τρόπο που να αντανακλά συγκεκριμένες αξίες και να διασφαλίζεται η πολιτισμική ποικιλομορφία.
Από τη DeepMind σε έναν ευρωπαϊκό «πρωταθλητή»
Η απόφαση να εγκαταλείψει την DeepMind το 2023, σε ηλικία 31 ετών, για να ιδρύσει τη Mistral στο Παρίσι, ήταν, όπως παραδέχεται, ριψοκίνδυνη αλλά αναγκαία για να δημιουργηθεί ένας ευρωπαϊκός «πρωταθλητής» στην AI. Μαζί με τους συνιδρυτές της Mistral θεώρησαν ότι η Ευρώπη κινδύνευε να μείνει θεατής στην «επόμενη βιομηχανική επανάσταση» και ότι χρειαζόταν μια εταιρεία που να ηγείται στην τεχνολογία αιχμής με μοντέλο ανοιχτού κώδικα και αποκεντρωμένη ανάπτυξη.
Στόχος τους είναι να αποδείξουν ότι η αγορά της AI δεν θα είναι «winner-takes-all» και ότι οι επιχειρήσεις πρέπει να έχουν εναλλακτικές στον πάροχο ψηφιακών υπηρεσιών AI, ώστε να διατηρούν διαπραγματευτική ισχύ και έλεγχο στα δεδομένα τους.
Ανοικτό λογισμικό, επιχειρηματικό μοντέλο και συνεργασία με ASML
Η Mistral ποντάρει στα «open weight models» και στην ανοικτή αρχιτεκτονική ως απάντηση στον κεντρικό έλεγχο της τεχνολογίας από έναν–δύο παρόχους παγκοσμίως. Αντί να επιδιώκει να γίνει κλειστή πλατφόρμα, χτίζει μοντέλα και ένα επίπεδο ενορχήστρωσης/εργαλείων (inference, εκπαίδευση, σύνδεση με εταιρικά δεδομένα, workflows) και στη συνέχεια συνεργάζεται στενά με επιχειρήσεις για να αναπτύξουν πάνω σε αυτά δικές τους εφαρμογές.
Χαρακτηριστική είναι η στρατηγική συνεργασία με την ASML, τον ευρωπαϊκό κολοσσό στη λιθογραφία, όπου η Mistral βοηθά στη «απόσταξη» της εξειδικευμένης τεχνογνωσίας της εταιρείας σε συστήματα AI, από τη διαχείριση θερμότητας έως την ακριβέστερη λιθογραφία. Στους τελευταίους γύρους χρηματοδότησης – συνολικά 1,7 δισ. ευρώ – η Mistral έχει βάλει στο μετοχικό της κεφάλαιο ισχυρούς ευρωπαϊκούς παίκτες, με τον Μενς να υπογραμμίζει ότι όσο πιο ώριμη γίνεται η εταιρεία, τόσο αυξάνεται και η συμμετοχή ευρωπαϊκών κεφαλαίων.
Ταλέντο, «αντιστροφή brain drain» και ο ρόλος της Ευρώπης
Κατά τον Μενς, τα τρία κρίσιμα στοιχεία για ένα ευρωπαϊκό οικοσύστημα AI είναι το κεφάλαιο, το ταλέντο και τα δεδομένα, με τα δύο τελευταία να είναι πλέον τα πιο σπάνια. Η Mistral έχει προσελκύσει ερευνητές από Meta, DeepMind και Google, όχι μόνο λόγω απολαβών, αλλά λόγω αποστολής, κουλτούρας διαφάνειας και υψηλής αυτονομίας για τους επιστήμονες.
Παράλληλα επενδύει σε νεότερους αποφοίτους: η μέση ηλικία στην εταιρεία είναι περίπου τα 26 έτη, με προσλήψεις σε Παρίσι, Βαρσοβία, Μόναχο, Λονδίνο και – όπως αναφέρει – στόχος είναι να επεκταθεί και στην Ελλάδα, που συγκαταλέγεται διεθνώς στις πρώτες χώρες σε αποφοίτους STEM ανά κάτοικο. Ο ίδιος θεωρεί κρίσιμο να δοθούν σε νέους Ευρωπαίους μηχανικούς ανταγωνιστικές εναλλακτικές εντός Ευρώπης, ώστε να ανακοπεί η διαρροή ταλέντου προς τις ΗΠΑ και να ενισχυθεί η τεχνολογική κυριαρχία της ηπείρου.
Η οικονομική υστέρηση της Ευρώπης και η ευκαιρία της AI
Ο Μενς αποδίδει μέρος του σημερινού χάσματος με τις ΗΠΑ στο ότι η Ευρώπη «έχασε το τρένο» των διαφημιστικών πλατφορμών υψηλού περιθωρίου, αλλά και στο ότι άργησε δεκαετίες να επενδύσει συστηματικά σε καινοτομία και startups με δημόσιο και ιδιωτικό χρήμα. Θεωρεί πως η ήπειρος έχει καθυστερήσει περίπου 40 χρόνια σε σχέση με τις ΗΠΑ, αλλά πλέον κινείται γρηγορότερα, με εντονότερη στήριξη ευρωπαϊκής τεχνολογίας από τον δημόσιο τομέα και μεγαλύτερη σύμπραξη σε όλη την αλυσίδα αξίας.
Προειδοποιεί ωστόσο ότι, αν η Ευρώπη στηριχθεί αποκλειστικά σε εισαγόμενες ψηφιακές υπηρεσίες AI, κινδυνεύει όχι μόνο από απώλεια θέσεων εργασίας αλλά και από επιδείνωση εμπορικών ανισορροπιών, ουσιαστικά «εξάγοντας» την προστιθέμενη αξία της προς τις ΗΠΑ.
Από τη «φούσκα της AI» στη δημιουργία πραγματικής αξίας
Στο ερώτημα μιας ενδεχόμενης «φούσκας της AI», ο Mensch αναγνωρίζει τον κίνδυνο: αν μέσα στα επόμενα χρόνια οι επιχειρήσεις δεν δουν απτά οφέλη σε έσοδα και κερδοφορία, η απογοήτευση μπορεί να οδηγήσει σε απότομη επαναξιολόγηση των επενδύσεων. Γι’ αυτό η Mistral έχει δομήσει προϊόν και υπηρεσίες με «εκκίνηση» υποστηριζόμενη από τα αποτελέσματα: εργαλεία inference και training, ενορχήστρωση, σύνδεση με εταιρικά δεδομένα, αλλά και εξειδικευμένους μηχανικούς ανάπτυξης AI που βοηθούν τις επιχειρήσεις να περάσουν από τα πειραματικά prototypes σε παραγωγικές εφαρμογές.
Στόχος είναι κάθε μήνα να βελτιώνονται τα συστήματα, κλείνοντας «οριακές περιπτώσεις» και ελαχιστοποιώντας την απόσταση ανάμεσα στην υπόσχεση της γενετικής AI και στον πραγματικό αντίκτυπο στον ισολογισμό.
Αγορά εργασίας, δημιουργικότητα και ευρωπαϊκό κράτος πρόνοιας
Ο Μενς δεν έχει αμφιβολία ότι η AI θα επηρεάσει βαθιά την αγορά εργασίας και επιμένει στην ανάγκη για άμεση, μαζική επανεκπαίδευση από επιχειρήσεις, κράτη και πανεπιστήμια. Πολλές κλασικές δεξιότητες – όπως τμήματα της παραδοσιακής επιστήμης υπολογιστών ή της σύνθεσης πληροφοριών – αυτοματοποιούνται, ενώ αναβαθμίζεται η αξία της δημιουργικότητας, της λήψης πρωτότυπων αποφάσεων και της ανθρώπινης σχέσης.
Στο ευρωπαϊκό μοντέλο, η συζήτηση αυτή συνδέεται αναπόφευκτα με το κράτος πρόνοιας: κατά την άποψή του, απαιτείται προσαρμογή των μηχανισμών κοινωνικής προστασίας ώστε να δίνουν στους εργαζόμενους «αποθέματα ασφαλείας», χρόνου και πόρων για να επανεκπαιδευτούν. Παράλληλα, η άνοδος της απόδοσης του κεφαλαίου έναντι της εργασίας, που εντείνεται από την AI, πρέπει να συνοδευτεί από νέες πολιτικές φορολόγησης και αναδιανομής, ώστε η μετάβαση να είναι κοινωνικά βιώσιμη.
Το βλέμμα μπροστά: κυριαρχία, άμυνα και υιοθέτηση AI
Για τον Μενς, ο μεγαλύτερος αντίκτυπος που μπορεί να έχει η Mistral στην Ευρώπη την επόμενη πενταετία είναι να καταστήσει επιχειρήσεις και κράτη «ηγέτες στην υιοθέτηση AI», χρησιμοποιώντας την τεχνολογία ως μοχλό ανταγωνιστικότητας απέναντι σε Κίνα και ΗΠΑ. Θέλει η Ευρώπη να διατηρήσει την κυριαρχία όχι μόνο σε οικονομικούς τομείς αλλά και στα αμυντικά συστήματα επόμενης γενιάς, τα οποία θα βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στην τεχνητή νοημοσύνη.
Παράλληλα, βλέπει τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα ως θεμέλιο κάθε μελλοντικού συστήματος AI – γεννήτριες ακολουθιών αριθμών προσαρμοσμένες στο σύγχρονο hardware – και εκτιμά ότι η καινοτομία τα επόμενα χρόνια θα επικεντρωθεί κυρίως στα «ανώτερα επίπεδα»: στη μνήμη, την κατάσταση, τους στόχους και την ενορχήστρωση πολύπλοκων εργαλείων και διαδικασιών.
Ο άνθρωπος πίσω από τον CEO
Παρά τον καταιγιστικό ρυθμό της AI, ο Μενς δηλώνει ότι το «χαρούμενο μέρος» του είναι η ανάγνωση βιβλίων εκτός τεχνητής νοημοσύνης – κυρίως επιστήμης, αρχαιολογίας και ιστορίας της ανθρωπότητας. Τον απασχολεί ιδιαίτερα πώς οι άνθρωποι προσαρμόζονται στα εργαλεία που δημιουργούν, από τη φωτιά μέχρι τη σύγχρονη τεχνολογία, και πώς ακόμη και η μορφολογία μας άλλαξε μέσα στους αιώνες. Το ερώτημα είναι αν οι κοινωνίες θα μπορέσουν να προσαρμοστούν με την ίδια επιτυχία και στην πολύ ταχύτερη μετάβαση που επιβάλλει σήμερα η τεχνητή νοημοσύνη.