Τεράστια η κατανάλωση νερού και ενέργειας που χρειάζονται τα συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης (ΑΙ), με τον ΟΗΕ να κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για την έλλειψη βασικών και αναγκαίων πόρων, τα επόμενα χρόνια.
Υπολογίζεται πως μέχρι το 2030, η κατανάλωση νερού από τα συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης θα ισοδυναμεί με τις βασικές ετήσιες ανάγκες 1,3 δισεκατομμυρίων ανθρώπων. Από την άλλη, η ηλεκτρική ενέργεια που χρησιμοποιούν τα data centers ΑΙ, θα ξεπεράσει κατά τρεις φορές την ετήσια χρήση σχεδόν 650 εκατομμυρίων ανθρώπων, σύμφωνα με τους επιστήμονες του Πανεπιστημίου των Ηνωμένων Εθνών (UN University).
Τα κέντρα δεδομένων παγκοσμίως προβλέπεται κατά την ίδια περίοδο να καταναλώνουν 945 τεραβατώρες ηλεκτρικής ενέργειας. Αυτό είναι σχεδόν τριπλάσιο από τη συνδυασμένη ετήσια κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας του Πακιστάν, του Μπαγκλαντές και της Νιγηρίας, χώρες που φιλοξενούν συνολικά περισσότερους από 650 εκατομμύρια ανθρώπους.
Την ίδια ώρα, το υδατικό αποτύπωμά τους θα ισούται με τις βασικές ετήσιες οικιακές ανάγκες νερού όλων των 1,3 δισεκατομμυρίων ανθρώπων στην υποσαχάρια Αφρική, ενώ το αποτύπωμα χρήσης γης θα ξεπεράσει τα 14.500 τετραγωνικά χιλιόμετρα, περίπου διπλάσιο από τη μητροπολιτική περιοχή της Τζακάρτα, όπου ζουν περισσότεροι από 32 εκατομμύρια άνθρωποι.
Τα παραπάνω ευρήματα περιλαμβάνονται στη νέα έκθεση του Ινστιτούτου Υδάτων, Περιβάλλοντος και Υγείας του Πανεπιστημίου των Ηνωμένων Εθνών (UNU-INWEH).
Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι μέχρι σήμερα, η περιβαλλοντική επίδραση της Τεχνητής Νοημοσύνης αξιολογείται ελλιπώς, καθώς η προσοχή επικεντρώνεται σχεδόν αποκλειστικά στις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, που σχετίζονται με την εκπαίδευση των μεγάλων γλωσσικών μοντέλων.
Ωστόσο, κάθε κιλοβατώρα ηλεκτρικής ενέργειας που χρησιμοποιείται για την εκπαίδευση ή τη λειτουργία ενός συστήματος Τεχνητής Νοημοσύνης έχει επίσης ένα αποτύπωμα νερού, από την ψύξη και την παραγωγή ενέργειας, και ένα αποτύπωμα γης από τις ενεργειακές υποδομές και τις αλυσίδες εφοδιασμού. Τα παραπάνω δεν κινούνται προς την ίδια κατεύθυνση. Για παράδειγμα, η μετάβαση από τον άνθρακα στη βιοενέργεια μπορεί να μειώσει το αποτύπωμα άνθρακα της ηλεκτρικής ενέργειας κατά 70%, αλλά να αυξήσει το αποτύπωμα νερού της περισσότερο από 30 φορές και το αποτύπωμα γης εκατονταπλάσια.
Οι αριθμοί είναι συγκλονιστικοί. Τα κέντρα δεδομένων παγκοσμίως κατανάλωσαν περίπου 448 τεραβατώρες ηλεκτρικής ενέργειας το 2025. Εάν αντιμετωπίζονταν ως έθνος, θα ήταν η εντέκατη μεγαλύτερη χώρα σε κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας στον κόσμο, μετά τη Γαλλία αλλά πάνω από τη Σαουδική Αραβία.
Επίσης, οι επιστήμονες εκτιμούν ότι μέχρι το 2030 οι υποδομές Τεχνητής Νοημοσύνης θα μπορούσαν να παράγουν έως και 2,5 εκατομμύρια τόνους ηλεκτρονικών αποβλήτων ετησίως.
Η κατανάλωση ενέργειας διαφέρει σημαντικά ανάλογα με το είδος της εργασίας. Μια τυπική συνομιλία απαιτεί περίπου 200 φορές περισσότερη ενέργεια από μια βασική ταξινόμηση κειμένου. Η δημιουργία μίας εικόνας με Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να καταναλώσει 1.450 φορές περισσότερη ενέργεια, ενώ ένα σύντομο βίντεο που παράγεται από AI μπορεί να απαιτεί ενέργεια ισοδύναμη με εκείνη που χρειάζεται η επεξεργασία 200.000 ανεπιθύμητων μηνυμάτων (spam).
Η επιλογή του μοντέλου, το μέγεθος της εντολής (prompt), η μορφή στην οποία παρουσιάζεται το αποτέλεσμα και η ανάλυση διαμορφώνουν ουσιαστικά το αποτύπωμα. Ωστόσο, οι περισσότερες από αυτές τις αποφάσεις λαμβάνονται αόρατα από προεπιλογές του προϊόντος που ο χρήστης δεν βλέπει ποτέ.
«Η έκθεση δεν αποτελεί επιχείρημα κατά της Τεχνητής Νοημοσύνης, ενός τεχνολογικού μετασχηματισμού που βελτιώνει τη ζωή δισεκατομμυρίων ανθρώπων σε όλο τον κόσμο. Είναι μια έκκληση για υπεύθυνη χρήση της και αντιμετώπιση των ακούσιων συνεπειών της, ώστε να καταστεί βιώσιμη και δίκαιη», σημειώνει ο καθηγητής Κάβε Μαντάνι, διευθυντής του UNU-INWEH και επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας.
Άνιση κατανομή
Η έκθεση υπογραμμίζει ότι τα οφέλη και τα βάρη της παγκόσμιας ανάπτυξης της Τεχνητής Νοημοσύνης κατανέμονται άνισα. Για παράδειγμα, στην Ιρλανδία, τα κέντρα δεδομένων κατανάλωσαν το 2023 περίπου το 21% της συνολικής μετρημένης ηλεκτρικής ενέργειας, ξεπερνώντας την κατανάλωση όλων των αστικών νοικοκυριών. Η εθνική αρχή ηλεκτρισμού έχει ήδη παγώσει νέες εγκρίσεις εγκαταστάσεων γύρω από το Δουβλίνο έως το 2028.
Στην Ουρουγουάη, τα σχέδια για ένα κέντρο δεδομένων που καταναλώνει πολύ νερό συνέπεσαν με έντονη ξηρασία του 2023 που εξάντλησε τα αποθέματα πόσιμου νερού της πρωτεύουσας, Μοντεβιδέο.
Η έκθεση αναδεικνύει επίσης το έντονο γεωγραφικό χάσμα στην ανάπτυξη της Τεχνητής Νοημοσύνης. Μόλις 32 χώρες στον κόσμο φιλοξενούν εξειδικευμένα κέντρα δεδομένων για Τεχνητή Νοημοσύνη, ενώ το 90% της διαθέσιμης υπολογιστικής ισχύος συγκεντρώνεται σε δύο χώρες, τις ΗΠΑ και την Κίνα. Περισσότερες από 150 χώρες έχουν επί του παρόντος ελάχιστη ή καμία πρόσβαση σε κυρίαρχη υπολογιστική τεχνολογία Τεχνητής Νοημοσύνης. Αυτό, σύμφωνα με την έκθεση, δεν είναι μόνο οικονομικό χάσμα, αλλά και ζήτημα περιβαλλοντικής δικαιοσύνης, καθώς πολλές από αυτές τις χώρες επωμίζονται το βάρος της εξόρυξης κρίσιμων ορυκτών και της διαχείρισης ηλεκτρονικών αποβλήτων, χωρίς να απολαμβάνουν τα αντίστοιχα οφέλη.
«Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να συμβάλει σημαντικά στην ευημερία και την ανθρώπινη πρόοδο. Το αν θα το κάνει με δίκαιο τρόπο είναι πλέον ζήτημα διακυβέρνησης και όχι τεχνολογίας», επισημαίνει ο Τσιλίντζι Μαρουάλα, πρύτανης του Πανεπιστημίου των Ηνωμένων Εθνών και αναπληρωτής γενικός γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών.
Η έκθεση ζητά ένα υπεύθυνο οικοσύστημα Τεχνητής Νοημοσύνης που θα βασίζεται σε έξι αρχές: διαφάνεια, αποτελεσματικότητα από τον σχεδιασμό, ισότητα και περιβαλλοντική δικαιοσύνη, ευθύνη σε όλο τον κύκλο ζωής των υποδομών, διεθνή συνεργασία και βιώσιμη χρήση.