Η Ευρώπη βρίσκεται σήμερα σε σαφώς αδύναμη θέση στο πεδίο της τεχνητής νοημοσύνης, καθώς η συζήτηση γύρω από το νέο αμερικανικό frontier μοντέλο Mythos ανέδειξε όχι μόνο το τεχνολογικό χάσμα με τις ΗΠΑ και την Κίνα, αλλά και το βαθύτερο πρόβλημα της ευρωπαϊκής εξάρτησης από ξένες υποδομές και παρόχους.
Το νέο σχέδιο δράσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής επιχειρεί να απαντήσει σε αυτή την πρόκληση, ωστόσο δεν αλλάζει το γεγονός ότι η ΕΕ δεν διαθέτει ακόμη την τεχνολογία, ούτε τον έλεγχο που απαιτείται για να σταθεί ισότιμα απέναντι στους παίκτες που διαμορφώνουν σήμερα την αγορά της AI, σημειώνει σε άρθρο του το Politico.
Το Mythos, το προηγμένο μοντέλο που παρουσίασε η Anthropic τον Απρίλιο σε περιορισμένο αριθμό αμερικανικών φορέων, εξελίχθηκε γρήγορα σε σύμβολο των ευρωπαϊκών ανησυχιών γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη και την κυβερνοασφάλεια. Οι Ευρωπαίοι νομοθέτες έσπευσαν να αναζητήσουν τρόπους πρόσβασης στο μοντέλο, αλλά και μηχανισμούς ασφαλούς αξιολόγησής του, κάτι που κατέδειξε πόσο περιορισμένη είναι η πρόσβαση της ΕΕ στα πιο προηγμένα συστήματα της εποχής.
Η κατάσταση επιδεινώθηκε από το γεγονός ότι στην αρχική λίστα εταιρειών και θεσμών που κλήθηκαν να δοκιμάσουν το Mythos για κινδύνους κυβερνοασφάλειας δεν υπήρχε καμία ευρωπαϊκή συμμετοχή. Στη συνέχεια, η αμερικανική κυβέρνηση μπλόκαρε προσωρινά τις εξαγωγές των νεότερων μοντέλων της Anthropic, προτού η απαγόρευση αρθεί εν μέρει, ενισχύοντας το κλίμα αβεβαιότητας που ήδη επικρατεί στην Ευρώπη.
Η ευρωπαϊκή απάντηση
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επέλεξε να απαντήσει με ένα νέο σχέδιο δράσης, το οποίο παρουσιάστηκε στο Στρασβούργο από την αρμόδια επίτροπο Χένα Βίρκουνεν και να καλύψει ζητήματα όπως η πρόσβαση της Ευρώπης σε προηγμένα μοντέλα AI και ο τρόπος με τον οποίο οι Βρυξέλλες θα μπορέσουν να επιβάλουν κανόνες για τη δοκιμή και την αξιολόγησή τους. Η λογική της Κομισιόν είναι ότι η ασφάλεια και η εποπτεία της τεχνητής νοημοσύνης πρέπει να ενισχυθούν πριν τα μοντέλα φτάσουν στην αγορά.
Ωστόσο, το ίδιο το σχέδιο δράσης δεν φαίνεται να προσφέρει άμεση λύση στο στρατηγικό μειονέκτημα της ΕΕ. Η Ευρώπη παραμένει σημαντικά πίσω από τις ΗΠΑ και την Κίνα στην ανάπτυξη frontier μοντέλων και στις υποδομές που τα υποστηρίζουν, ενώ η προσπάθεια απόκτησης πρόσβασης σε αμερικανικά μοντέλα ενδέχεται να διευρύνει ακόμη περισσότερο την εξάρτηση από αμερικανικό cloud και ψηφιακές πλατφόρμες.
Ο κίνδυνος της εξάρτησης
Η ανησυχία αυτή αποτυπώθηκε και στην προειδοποίηση της Φινλανδής ευρωβουλευτή Άουρα Σάλα, σημειώνει το Politico, η οποία υπογράμμισε ότι η Επιτροπή πρέπει να αποφύγει την παγίδα μιας σχέσης όπου η αναζήτηση πρόσβασης στα κορυφαία αμερικανικά μοντέλα θα καταλήξει να βαθαίνει την εξάρτηση της Ευρώπης από αμερικανικές ψηφιακές υποδομές. Πρόκειται για ένα πρόβλημα που απασχολεί τους Ευρωπαίους πολιτικούς εδώ και χρόνια, ειδικά υπό το πρίσμα της κυριαρχίας των ΗΠΑ στις κρίσιμες τεχνολογικές υπηρεσίες.
Η συζήτηση αυτή συνδέεται και με ευρύτερους γεωπολιτικούς φόβους, ακόμη και με το ενδεχόμενο διακοπής πρόσβασης σε καίριες ψηφιακές υπηρεσίες, εάν οι σχέσεις με τις ΗΠΑ επιδεινωθούν. Σε αυτό το περιβάλλον, το Mythos δεν είναι απλώς ένα ισχυρό AI μοντέλο, αλλά ένα παράδειγμα του πώς η τεχνολογική ισχύς μετατρέπεται σε στρατηγικό πλεονέκτημα και εργαλείο επιρροής.
Η δύσκολη ισορροπία
Η Επιτροπή φαίνεται να δίνει προτεραιότητα στην ασφάλεια και στις δοκιμές, επιδιώκοντας να εξασφαλίσει ότι οι ευρωπαϊκές ρυθμιστικές αρχές θα έχουν πρώιμη πρόσβαση σε frontier μοντέλα ώστε να τα εξετάζουν πριν από την κυκλοφορία τους. Όμως αυτή η επιλογή συνοδεύεται από νέο ρίσκο: για να γίνουν ουσιαστικοί έλεγχοι, ίσως χρειαστεί να κοινοποιηθούν ευαίσθητα στοιχεία, ακόμη και πηγαίος κώδικας, σε αμερικανικές εταιρείες.
Η Τζάγια Μπαλού, συνιδρύτρια της ευρωπαϊκής εταιρείας AI security Aisle, επισήμανε στο Politico ότι η προσέγγιση αυτή μπορεί να οδηγήσει την Ευρώπη να παραδώσει τα «ψηφιακά κοσμήματα του στέμματος» της σε τρίτους, επιδεινώνοντας τελικά τη θέση της αντί να την ενισχύσει. Όπως σημείωσε, το ερώτημα είναι γιατί η Ευρώπη να επιλέξει οικειοθελώς να παραχωρήσει τόσο κρίσιμα δεδομένα, ιδίως όταν κάτι τέτοιο θα αναπαρήγαγε ακριβώς το είδος της εξάρτησης που η ίδια προσπαθεί να αποφύγει.
Το στρατηγικό κενό της ΕΕ
Το βασικό συμπέρασμα από τη «σάγκα» του Mythos είναι ότι η Ευρώπη προσπαθεί να διαχειριστεί τα συμπτώματα της υστέρησής της στην AI, χωρίς όμως να έχει ακόμη κλείσει το τεχνολογικό και βιομηχανικό χάσμα. Το νέο σχέδιο δράσης μπορεί να βελτιώσει το ρυθμιστικό πλαίσιο και να ενισχύσει την ασφάλεια των δοκιμών, αλλά δεν φαίνεται ικανό να λύσει το θεμελιώδες πρόβλημα της έλλειψης ευρωπαϊκών frontier μοντέλων και κρίσιμων υποδομών.
Σε αυτό το πλαίσιο, η ΕΕ βρίσκεται μπροστά σε ένα δύσκολο δίλημμα: είτε θα επιδιώξει πρόσβαση στις κορυφαίες τεχνολογίες της αμερικανικής αγοράς, ρισκάροντας όμως να παγιώσει την εξάρτησή της, είτε θα επενδύσει πιο επιθετικά στη δική της τεχνολογική αυτάρκεια, κάτι που απαιτεί χρόνο, κεφάλαια και πολιτική βούληση. Μέχρι τότε, το Mythos λειτουργεί ως καθρέφτης της ευρωπαϊκής αδυναμίας, αλλά και ως προειδοποίηση για το πόσο δύσκολο θα είναι να αποκτήσει η ΕΕ ουσιαστικό έλεγχο στο μέλλον της τεχνητής νοημοσύνης, συμπεραίνει το Politico.