Οι τενόροι της επιχειρηματικότητας, των ευκαιριών και του ιδιωτικού κέρδους έχουν καταφέρει να δυσφημίσουν τον δημόσιο τομέα σε ολόκληρο τον κόσμο ως δήθεν αργοκίνητο, οπισθοδρομικό, αναχρονιστικό και έωλο με γραφειοκρατικές αγκυλώσεις και «κολλήματα» – παραβλέποντας βέβαια τον σωτήριο ρόλο που αυτό διαδραματίζει σε περιπτώσεις σεισμών, πανδημιών, καταποντισμών και άλλων «θεομηνιών».
Oι πρωτοβουλίες σε ό,τι αφορά την χρήση ΑΙ στη Δημόσια Διοίκηση και τις υπηρεσίες έχουν πολλαπλασιαστεί τα τελευταία δύο χρόνια σε ολόκληρη την Ευρώπη.
Και όμως, σε ό,τι αφορά την επανάσταση της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΑΙ), οι υποτιμημένες δημόσιες υπηρεσίες και οι λειτουργοί τους φαίνεται πως βρίσκονται στην πρωτοπορία.
Κοινή έκθεση 700 και πλέον σελίδων που δημοσιοποίησαν πρόσφατα τρεις Γενικές Επιθεωρήσεις του γαλλικού Δημοσίου (Οικονομικών, Κοινωνικών Υποθέσεων και Κεντρικής Διοίκησης) προσπάθησε να δώσει απαντήσεις για τα έργα και τις χρήσεις της ΑΙ στις δημόσιες υπηρεσίες, για τα οφέλη που αποκομίζουν και τα προβλήματα που καλούνται να αντιμετωπίσουν οι χρήστες και επίσης για τους τομείς που επηρεάζουν περισσότερο και τις ειδικότητες των εργαζομένων που εκτίθενται σ’ αυτή.
Τέσσερις στους 10
Κατ’ αρχάς οι πρωτοβουλίες σε ό,τι αφορά την χρήση ΑΙ στη Δημόσια Διοίκηση και τις υπηρεσίες έχουν πολλαπλασιαστεί τα τελευταία δύο χρόνια σε ολόκληρη την Ευρώπη.
«Με αρκετές ενθαρρυντικές επιτυχίες αλλά και με κινδύνους, όπως θυμίζει το σκάνδαλο της καταπολέμησης της κοινωνικής απάτης στην Ολλανδία, όπου λανθασμένα οι διοικητικές αρχές με τη βοήθεια Τεχνητής Νοημοσύνης χρέωσαν με υπέρογκα ποσά χιλιάδες νοικοκυριά για τέλη και υπηρεσίες που ουδέποτε τους παρείχαν», όπως γράφει ο Αλέν Ριελό στη γαλλική «Le Figaro».
Η πρώτη παρατήρηση της έκθεσης των τριών Γενικών Επιθεωρήσεων του γαλλικού Δημοσίου είναι ότι περίπου το 40% των δημοσίων υπαλλήλων που απασχολούνται στην κεντρική διοίκηση, στις περιφερειακές υπηρεσίες και στα δημόσια νοσοκομεία χρησιμοποιούν την Τεχνητή Νοημοσύνη κατά τρόπο προσωπικό, άναρχο και ανεξέλεγκτο. «Shadow AI», Σκιώδης Τεχνητή Νοημοσύνη δηλαδή, είναι ο χαρακτηρισμός της πρακτικής αυτής από τους Αγγλοσάξονες.
«Μεγάλη αυτονομία»
Ειδικότερα για την Κεντρική Διοίκηση, σε μια πρώτη απογραφή που διενήργησαν οι Γενικές Διευθύνσης εντόπισαν 141 περισσότερο ή λιγότερο επιτυχημένες χρήσεις της Τεχνητής Νοημοσύνης σε ισάριθμους τομείς. Στο εν ευρεία εννοία Δημόσιο, στις τοπικές διοικήσεις και τις αποκεντρωμένες υπηρεσίες και φορείς (στη Γαλλία υπάρχουν πολλοί), η χρήση ΑΙ είναι επίσης πολύ εκτεταμένη, αλλά εξίσου άναρχα και ανεξέλεγκτα.
Περισσότεροι από 700.000 δημόσιοι υπάλληλοι χρησιμοποιούν συστηματικά ή «είναι πολύ εκτεθειμένοι» στην ΑΙ
«Δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι η πρώτη χρήση ΑΙ, που φορά μη εξειδικευμένες υπηρεσίες, αφορά την αναζήτηση πληροφοριών, τη μετάφραση κειμένων από τρίτες γλώσσες ή την παραγωγή και σύνταξη αναφορών προς διοικητικούς αποδέκτες», σημειώνεται στην έκθεση.
Άλλα εργαλεία ΑΙ, που χρησιμοποιούνται ευρέως στο εν ευρεία εννοία γαλλικό Δημόσιο αφορούν την υποστήριξη, τις προμήθειες, την αναζήτηση νομικών συμβουλών και την αυτοματοποίηση επαναλαμβανόμενων εργασιών. Μια τρίτη κατηγορία αφορά συγκεκριμένες υπηρεσίες και εξειδικεύσεις λειτουργιών του Δημοσίου, όπως είναι η «σάρωση του 100% των αγαθών που ελέγχουν τα Τελωνεία για τον εντοπισμό παράνομων εμπορευμάτων».
Συνολικά κάθε Υπουργείο «έχει εκ των πραγμάτων ευρεία δικαιοδοσία και αρμοδιότητες για να ορίζει, να αναπτύσσει και να εφαρμόζει τα δικά του μέσα και εργαλεία Τεχνητής Νοημοσύνης, γεγονός που εξηγεί τη μεγάλη αφθονία των λύσεων ΑΙ που έχουν προσώρας δοκιμαστεί ή αναπτυχθεί», σημειώνουν οι Γενικές Επιθεωρήσεις
«Στην έκθεση υπογραμμίζεται ότι αυτή η έλλειψη συντονισμού δεν αφορά μόνο την κρατική δημόσια διοίκηση. Εξ ου και η επείγουσα ανάγκη για όσο το δυνατόν πληρέστερη καταγραφή των χρήσεων ΑΙ από δημοσίους λειτουργούς για να ομαδοποιηθούν, να οργανωθούν και να κωδικοποιηθούν οι χρήσεις αυτές, δεδομένου ότι ορισμένες κοστίζουν ακριβά την ώρα που οι πόροι του Δημοσίου είναι περιορισμένοι», γράφει ο ρεπόρτερ του «Figaro».
Αμφιλεγόμενα οφέλη
Η έκθεση διαπίστωσε ότι περισσότεροι από 700.000 δημόσιοι υπάλληλοι (από τους 1,8 εκατομμύρια συνολικά) χρησιμοποιούν συστηματικά ή «είναι πολύ εκτεθειμένοι» στην Τεχνητή Νοημοσύνη, αυτοματοματοποιώντας λίγο έως πολύ σημαντικό μέρος της καθημερινής εργασίας τους. Και τα παραγωγικά οφέλη από τη διαδικασία αυτή είναι απτά, κατά τους ερευνητές.
Αφορούν κυρίως την εξοικονόμηση χρόνου και, δυνητικά, την αυξημένη απόδοση μιας υπηρεσίας. Ωστόσο, τα οφέλη δεν είναι άμεσα και κυρίως δεν είναι σωστά μετρημένα.
Για παράδειγμα, σχεδόν το ένα τέταρτο των εργαζομένων σε Περιφερειακούς Οργανισμούς Υγείας θα μπορούσαν να εξοικονομήσουν πέντε ώρες εργασίας την εβδομάδα αν χρησιμοποιούσαν ευρέως και σε καθημερινή βάση εργαλεία ΑΙ έπειτα από περίπου εννεάμηνη κεντρικά οργανωμένη εκπαίδευση και πρακτική άσκηση σ’ αυτά. Η ανοργάνωτη και με πρωτοβουλία του κάθε υπαλλήλου χρήση εργαλείων ΑΙ και δεν αποφέρει όσα θα μπορούσε και μπορεί σε κάποιες περιπτώσεις να αποβεί επικίνδυνη και ζημιογόνα.
Επένδυση 655 εκατ. ευρώ
Εν αναμονή της δημοσίευσης της έκθεσης των τριών Γενικών Επιθεωρήσεων, η γαλλική κυβέρνηση παρουσίασε στα μέσα Ιουνίου ένα φιλόδοξο σχέδιο με σκοπό να αποκαταστήσει την τάξη σε ό,τι αφορά την χρήση της καλπάζουσας τεχνολογίας.
Το κεντρικό μήνυμα του κυβερνητικού σχεδίου προς τους δημοσίους υπαλλήλους είναι σαφές: «Βγείτε από την Τεχνητή Νοημοσύνη-φάντασμα και εγγυηθείτε την εθνική κυριαρχία».
Ταυτόχρονα η κυβέρνηση του Σεμπαστιάν Λεκορνί προϋπολόγισε 655 εκατ. ευρώ για την προώθηση ενός οργανωμένου σχεδίου εκμετάλλευσης των εκσυγχρονιστικών και παραγωγικών δυνατοτήτων που παρέχει στη Δημόσια Διοίκηση η ΑΙ.
Στο πλαίσιο αυτό αποφασίστηκε η τοποθέτηση ενός βοηθού Τεχνητής Νοημοσύνης με την επωνυμία «L’Assistant» («O Βοηθός») σε κάθε υπηρεσία και τμήμα του Δημοσίου, για την ενημέρωση, την εξοικείωση και τον συντονισμό των εργαζομένων στις χρήσεις και τα εργαλεία της ΑΙ.