Απομακρύνοντας το πρόσωπό του από ένα καθηλωτικό τρισδιάστατο headset που έδειχνε βαθιά μέσα στον πνεύμονα ενός ασθενούς, ο γιατρός Σάσα Σταμένκοβιτς περιέγραψε τα τελευταία στάδια μιας επέμβασης αφαίρεσης όγκου με τη βοήθεια ρομπότ.
«Κάναμε σήμερα μια εξαιρετικά περίπλοκη επέμβαση», δήλωσε ο 60χρονος ανώτερος θωρακοχειρουργός.
«Καταφέραμε να διατηρήσουμε μεγάλο μέρος του πνεύμονα, δουλέψαμε γύρω από πάρα πολύ μικρά αγγεία και πολύ μικρούς αεραγωγούς.»
Μιλούσε σε τρεις χειρουργούς από άλλο αγγλικό νοσοκομείο, οι οποίοι παρακολουθούσαν τον Σταμένκοβιτς να χρησιμοποιεί το νέο ρομποτικό σύστημα υποβοηθούμενης χειρουργικής da Vinci 5, που κατασκευάζει η αμερικανική εταιρεία Intuitive.
Ο εξοπλισμός θα φτάσει στο χειρουργείο τους αργότερα μέσα στη χρονιά, στο πλαίσιο μιας προσπάθειας να αυξηθεί η χρήση ρομποτικής στις επεμβάσεις μέσω μικρής τομής σε όλο το Εθνικό Σύστημα Υγείας του Ηνωμένου Βασιλείου.
Καθ’ όλη τη διάρκεια της περίπου δίωρης επέμβασης, οι οδηγίες του Σταμένκοβιτς ακούγονταν από το μικρόφωνο στην υπόλοιπη χειρουργική ομάδα, στην οποία συμμετέχουν και νοσηλευτές ειδικά εκπαιδευμένοι ως πρώτοι βοηθοί ρομποτικής χειρουργικής.
Ως διευθυντής ρομποτικής χειρουργικής και έρευνας στο Barts Health NHS Trust, διευθύνει προγράμματα εξειδίκευσης στο νοσοκομείο St Bartholomew’s στο κέντρο του Λονδίνου, διαμορφώνοντας, όπως λέει, τον «χειρουργό του μέλλοντος».
Η κυβέρνηση έχει θέσει στόχο έως το 2035 η ρομποτική υποβοήθηση να χρησιμοποιείται σε εννέα στις δέκα επεμβάσεις μέσω μικρής τομής στην Αγγλία.
Η χειρουργική μέσω μικρών τομών, γνωστή και ως λαπαροσκοπική, γίνεται με μικρές τομές αντί για μία μεγάλη, κάτι που συνήθως σημαίνει λιγότερο πόνο, μικρότερες ουλές και ταχύτερη ανάρρωση για τον ασθενή.
Η χειρουργική ως «μορφή τέχνης»
Με την πρώτη ματιά, το σκηνικό θυμίζει βιντεοπαιχνίδι.
Ο Σταμένκοβιτς πραγματοποίησε την επέμβαση από μια κονσόλα στο πλάι της αίθουσας, με τις κινήσεις των χεριών του να μεταφράζονται στις κινήσεις τριών ρομποτικών βραχιόνων που κρατούσαν τα χειρουργικά εργαλεία πάνω από τον ασθενή, ο οποίος ήταν ξαπλωμένος λίγα μέτρα πιο πέρα.
Ένας τέταρτος βραχίονας κρατά μια κάμερα, που προσφέρει την τρισδιάστατη εικόνα στον χειρουργό αλλά και σε δύο οθόνες μέσα στο χειρουργείο.
Τα ρομποτικά συστήματα μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε μια σειρά ειδικοτήτων, όπως η ουρολογία, η γυναικολογία, η χειρουργική παχέος εντέρου, η θωρακοχειρουργική και η κοιλιακή ή γενική χειρουργική.
Ο Άλι Ανσαριπούρ, ανώτερος ειδικευόμενος καρδιοθωρακοχειρουργικής σε ετήσιο πρόγραμμα μετεκπαίδευσης, είναι ένας από τους γιατρούς που έχει υπό την καθοδήγησή του.
Η «απόσταση» από τον ασθενή και η προσαρμογή σε αυτή τη νέα διάταξη ήταν «η μεγαλύτερη πρόκληση», λέει ο Ανσαριπούρ.
«Νιώθω ότι σε κάποιο βαθμό σε απομακρύνει λίγο από τον ασθενή», πρόσθεσε.
«Αλλά σου προσφέρει απίστευτη ορατότητα και σε κάνει πολύ πιο αντικειμενικό στον τρόπο που αντιμετωπίζεις τον ασθενή.»
Παρά τη φουτουριστική εικόνα, ο Σταμένκοβιτς υποστηρίζει ότι η ρομποτική στην πραγματικότητα έχει φέρει τη χειρουργική μέσω μικρής τομής πιο κοντά σε «αυτό που ήταν η κλασική ανοικτή χειρουργική».
Αυτό συμβαίνει επειδή οι λεπτοί ρομποτικοί βραχίονες κινούνται πιο εύκολα από έναν άνθρωπο που κρατά εργαλεία μέσα στον περιορισμένο χώρο μιας τέτοιας επέμβασης.
«Η ρομποτική χειρουργική μας έφερε πιο κοντά σε αυτό που πάντα ήθελαν οι χειρουργοί: σε μια μορφή τέχνης που τους επιτρέπει να δημιουργούν κάτι με τα χέρια τους», λέει.
Η μεγαλύτερη ακρίβεια μειώνει επίσης τον κίνδυνο επιπλοκών, όπως οι διαφυγές αέρα, μια συχνή αιτία παράτασης της νοσηλείας μετά από επεμβάσεις στους πνεύμονες.
Ταχύτερη ανάρρωση
Η πιο ακριβής επέμβαση μέσα από μικρότερη τομή αναμένεται να συνεπάγεται συντομότερη νοσηλεία και χρόνο ανάρρωσης.
Για ένα δημόσιο σύστημα υγείας που βρίσκεται υπό πίεση, η ελπίδα είναι ότι οι ασθενείς θα φεύγουν από τα νοσοκομεία νωρίτερα, απελευθερώνοντας κλίνες και μειώνοντας τις λίστες αναμονής.
Ο Ίαν Μακλέοντ «δεν είχε συνειδητοποιήσει» μέχρι τη στιγμή που φόρεσε τη χειρουργική ρόμπα και ετοιμαζόταν να αναισθητοποιηθεί ότι θα ήταν ο πρώτος ασθενής στο NHS που θα υποβληθεί σε επέμβαση για καρκίνο του πνεύμονα με το νέο σύστημα.
Ο 76χρονος συνταξιούχος ντετέκτιβ είπε ότι η είδηση «δεν τον αναστάτωσε» και ότι σηκώθηκε όρθιος μόλις 30 λεπτά αφότου επέστρεψε στον θάλαμο.
Η ανάρρωση ήταν «εξαιρετική», είπε ο Μακλέοντ.
Στο παρελθόν είχε υποβληθεί σε ελάχιστα επεμβατική, αλλά μη ρομποτική επέμβαση για άλλο είδος καρκίνου και λέει ότι τότε ο χρόνος ανάρρωσης ήταν «πολύ μεγαλύτερος».
Φεύγοντας αυτή τη φορά από το νοσοκομείο με μόλις ένα ράμμα, λιγότερο από μία εβδομάδα αργότερα οδηγούσε τη σύζυγό του σε ένα κέντρο κήπου για καφέ.
Ρομπότ σε συνδυασμό με εκπαίδευση
Η κυβέρνηση έχει αναδείξει τη ρομποτική ως ένα από τα πέντε «μεγάλα στοιχήματα» στο δεκαετές σχέδιο για την υγεία στην Αγγλία.
Ωστόσο, το Βασιλικό Κολλέγιο Χειρουργών της Αγγλίας έχει καταδικάσει τη «λοταρία του ταχυδρομικού κώδικα» όσον αφορά τη διαθεσιμότητα αυτών των επεμβάσεων σε διαφορετικές περιοχές της χώρας.
Ο φορέας επέκρινε επίσης την απουσία ενός «ενιαίου, σταθερού μοντέλου χρηματοδότησης» για τη ρομποτική σε ολόκληρο το NHS, γεγονός που έχει οδηγήσει ορισμένα νοσοκομεία να βασίζονται σε φιλανθρωπικές δωρεές για την αγορά του εξοπλισμού.
«Πρέπει να ενσωματώσουμε τη ρομποτική στα εκπαιδευτικά προγράμματα», τόνισε ο Σταμένκοβιτς.
Οι νεότεροι χειρουργοί στην εκπαίδευση, που δεν έχουν ακόμη φτάσει στη βαθμίδα του επιμελητή, τείνουν να είναι «πιο επιδέξιοι» από τους μεγαλύτερους συναδέλφους τους, σύμφωνα με τον Σταμένκοβιτς.
«Το μόνο που χρειάζεται είναι να αξιοποιήσουμε την ενέργεια, το πάθος και τις δεξιότητές τους και να τους μάθουμε τις σωστές κινήσεις.»