Ο επιστήμονας που ηγείται του Μεγάλου Επιταχυντή Αδρονίων κάλεσε την Ευρώπη να χρηματοδοτήσει έναν ισχυρότερο διάδοχο αξίας 16 δισεκατομμυρίων ευρώ, σε μια κρίσμη περίοδο όπου η ενεργειακή κρίση πιέζει αγρίως τις δημόσιες δαπάνες.
Το «μεγάλο, τολμηρό» έργο θα μπορούσε να προσφέρει βιομηχανική ώθηση και η υποβάθμισή του θα έστελνε ένα «πολύ κακό μήνυμα» στους νέους που χρειάζεται η ήπειρος για να επιδιώξει την πρωτοποριακή επιστήμη, δήλωσε στους Financial Times ο Μαρκ Τόμσον, γενικός διευθυντής του Cern.
Το Cern επιβεβαίωσε φέτος τη φιλοδοξία του να κατασκευάσει τον Μελλοντικό Κυκλικό Επιταχυντή, θέτοντας σε δοκιμασία τη διάθεση της Ευρώπης για χρηματοδότηση μεγάλων έργων βασικής έρευνας, τη στιγμή που οι κυβερνήσεις δέχονται χτυπήματα από πολλές κατευθύνσεις.
Το χρονοδιάγραμμα
Η ήπειρος αντιμετωπίζει τον αντίκτυπο της γήρανσης του πληθυσμού, του πολέμου στο Ιράν και των αυξανόμενων στρατιωτικών δεσμεύσεων από τον πόλεμο στην Ουκρανία.
Η Γερμανία, ο μεγαλύτερος χρηματοδότης του Cern, έχει εκφράσει στο παρελθόν αμφιβολίες σχετικά με την οικονομική σκοπιμότητα του Future Circular Collider.
Το διοικητικό συμβούλιο του Cern τον Μάιο συνέστησε τον Future Circular Collider (FCC) ως το επόμενο εμβληματικό του έργο, το οποίο θα βασιστεί στην πρωτοποριακή έρευνα που έχει γίνει στον υπάρχοντα Μεγάλο Επιταχυντή Αδρονίων (LHC) έξω από τη Γενεύη. Ο δακτυλιοειδής FCC θα έχει περισσότερο από τρεις φορές την περιφέρεια του LHC, προσφέροντας μεγαλύτερη ακρίβεια στις μετρήσεις του και ένα ευρύτερο φάσμα δεδομένων.
Ο LHC, ο οποίος ξεκίνησε το 2008, επιταχύνει πρωτόνια που βρίσκονται κανονικά στην καρδιά των ατόμων σχεδόν στην ταχύτητα του φωτός και τα συνθλίβει για να σχηματίσουν νέα σωματίδια. Μερικά από αυτά τα βραχύβια είδη ύλης είναι τα ίδια με αυτά που βρέθηκαν στο πρώιμο σύμπαν, επομένως η παρατήρηση της διάσπασής τους προσφέρει ένα παράθυρο στον κοσμικό χρόνο.
Ο FCC θα βασιστεί στην ανακάλυψη του μποζονίου Higgs στον LHC το 2012, του λεγόμενου «σωματιδίου του Θεού» που έδωσε μάζα σε άλλα σωματίδια και άνοιξε το δρόμο για τα αστέρια, τους πλανήτες και τη ζωή.
Η νέα εγκατάσταση θα συγκρούει αρνητικά φορτισμένα ηλεκτρόνια με θετικά φορτισμένα αντίστοιχα ηλεκτρόνια ίσης μάζας, γνωστά ως αντισωματίδια. Αυτό θα επιτρέψει την βαθύτερη εξερεύνηση του παράξενου φαινομένου της σκοτεινής ύλης που κατανέμεται σε όλο το σύμπαν, η οποία έχει μάζα αλλά είναι αόρατη στις υπάρχουσες μεθόδους ανίχνευσης.
«Μπορεί να είμαι λίγο προκατειλημμένος επειδή είμαι φυσικός σωματιδίων, αλλά πιστεύω βαθιά ότι η ανθρωπότητα πρέπει να ξεκινήσει αυτά τα μεγάλα, τολμηρά έργα για την εξερεύνηση του σύμπαντος στο οποίο ζούμε», δήλωσε ο Τόμσον για τον FCC.
Ο Τόμσον επισκέπτεται ευρωπαϊκές πρωτεύουσες σε μια προσπάθεια να εξασφαλίσει υποστήριξη για το έργο.
Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, η απόφαση για το αν θα προχωρήσει αναμένεται γύρω στο 2028.
Εάν είναι θετική, θα ξεκινήσει προσωρινά στα τέλη της δεκαετίας του 2040, με τον LHC να πρόκειται να τερματιστεί κατά την ίδια δεκαετία.
Δεν γίνονται εκπληκτικές ανακαλύψεις κάθε μέρα
Το έργο του FCC προσφέρει πιθανά πρακτικά οφέλη στα 25 μέλη του Cern, τα οποία περιλαμβάνουν 20 κράτη μέλη της ΕΕ, το Ισραήλ, τη Νορβηγία, τη Σερβία, την Ελβετία και το Ηνωμένο Βασίλειο, δήλωσε ο Τόμσον. Θα μπορούσαν να αναπτύξουν από κοινού πρωτοποριακές τεχνολογίες όπως υπεραγωγούς υψηλής θερμοκρασίας, οι οποίες έχουν χρήσεις που κυμαίνονται από υποδομές ενέργειας έως ιατρικές συσκευές.
Ο Τόμσον επεσήμανε ότι η δημιουργία του Cern το 1954, που ήταν επίσημα γνωστός ως Ευρωπαϊκός Οργανισμός Πυρηνικών Ερευνών, έγινε σε μια «πολύ δύσκολη μεταπολεμική οικονομική περίοδο».
Είχε «τεράστιο επιστημονικό και τεχνολογικό αντίκτυπο», με ένα από τα πιο γνωστά παραδείγματα να είναι η δημιουργία του Παγκόσμιου Ιστού το 1989 από τον τότε υπάλληλο Sir Tim Berners-Lee.
Ο Τόμσον, Βρετανός φυσικός σωματιδίων που ανέλαβε στο Cern τον Ιανουάριο, υπερασπίστηκε το ίδρυμα ενάντια στην κριτική ότι δεν κατάφερε να προσφέρει μια εντυπωσιακή συνέχεια της ανακάλυψης του μποζονίου Higgs. Ένα γεγονός αυτού του μεγέθους συνέβαινε μόνο «κάθε 50 χρόνια, ίσως κάθε 100 χρόνια», υποστήριξε, προσθέτοντας ότι το Cern έκτοτε έχει αποκαλύψει δεκάδες νέους συνδυασμούς υπαρχόντων σωματιδίων.
«Πάντα πιέζουμε τα όρια της επιστήμης πέρα από το σημείο που βρισκόμαστε, από το σημείο που ήμασταν πριν», είπε.