Ειδικοί ψυχικής υγείας προειδοποιούν ότι άτομα με ευπάθεια που στρέφονται σε AI αντί για εξειδικευμένους θεραπευτές ενδέχεται να βιώνουν συναισθηματική εξάρτηση, επιδείνωση συμπτωμάτων άγχους και ακόμη και ενίσχυση σκοτεινών σκέψεων.
- Η κατάθλιψη συνδέεται θετικά με τη χρήση AI chatbots για συντροφιά, με τη μοναξιά να λειτουργεί ως βασικός μεσολαβητής στη σχέση αυτή, σύμφωνα με έρευνα σε φοιτητές
- Ψυχοθεραπευτές αναφέρουν αρνητικές επιπτώσεις όπως συναισθηματική εξάρτηση, αυτοδιάγνωση, επιδείνωση παραληρητικών σκέψεων και αυξημένο άγχος από την υπερβολική χρήση chatbots
- Τα AI chatbots δεν μπορούν να αναγνωρίσουν κρίσιμες καταστάσεις όπως αυτοκτονικές σκέψεις και ενδέχεται να παρέχουν ανακριβείς ή επικίνδυνες συμβουλές, καθώς δεν διαθέτουν συναισθηματική νοημοσύνη
Ενώ τα chatbots τεχνητής νοημοσύνης προωθούνται ως εύκολα προσβάσιμα εργαλεία υποστήριξης ψυχικής υγείας, νέα έρευνα αποκαλύπτει ανησυχητικούς κινδύνους για όσους στρέφονται σε αυτά για προσωπική συμπαράσταση. Μελέτη που εξέτασε τη σχέση μεταξύ κατάθλιψης και χρήσης conversational AI για συντροφιά σε φοιτητές διαπίστωσε ότι η κατάθλιψη συνδέεται θετικά με την αυξημένη χρήση τέτοιων εφαρμογών, με τη μοναξιά να λειτουργεί ως βασικός μεσολαβητής.
Η έρευνα υπογραμμίζει πώς η ψυχική κατάσταση των ατόμων επηρεάζει τη χρήση των AI chatbots, αλλά παράλληλα εγείρει ερωτήματα για το αν αυτή η εξάρτηση επιδεινώνει τα συμπτώματα. Ειδικοί ψυχικής υγείας προειδοποιούν ότι ευάλωτα άτομα που στρέφονται σε AI chatbots αντί για καταρτισμένους θεραπευτές ενδέχεται να «γλιστρούν σε επικίνδυνη κατάσταση».
Αρνητικές επιπτώσεις στην κλινική πράξη
Ψυχοθεραπευτές και ψυχίατροι αναφέρουν ότι παρατηρούν όλο και πιο αρνητικές επιπτώσεις από τη χρήση AI chatbots στην ψυχική υγεία, συμπεριλαμβανομένης της ενίσχυσης συναισθηματικής εξάρτησης, της έντασης συμπτωμάτων άγχους, της ενθάρρυνσης αυτοδιάγνωσης και της επιδείνωσης παραληρητικών σκέψεων και αυτοκτονικών τάσεων.
Ο Κρίστοφερ Ρολς, ψυχοθεραπευτής διαπιστευμένος από το UKCP, δήλωσε ότι έχει δει άτομα να βιώνουν «αρνητικές εμπειρίες», συμπεριλαμβανομένων συζητήσεων που ήταν «ακατάλληλες στην καλύτερη περίπτωση και ανησυχητικά επικίνδυνες στη χειρότερη». Εξέφρασε ιδιαίτερη ανησυχία για πελάτες στα είκοσι τους που βασίζονται σε chatbots ως «θεραπευτές τσέπης».
«Βιώνουν άγχος αν δεν συμβουλεύονται chatbots για απλές αποφάσεις, όπως ποιον καφέ να αγοράσουν ή τι να σπουδάσουν στο κολέγιο», εξήγησε. «Οι κύριοι κίνδυνοι αφορούν εξάρτηση, απομόνωση και κατάθλιψη που οι παρατεταμένες διαδικτυακές σχέσεις μπορούν να καλλιεργήσουν».
Ανεπαρκής αντιμετώπιση κρίσεων
Ένα από τα πιο ανησυχητικά ευρήματα είναι ότι τα περισσότερα συστήματα AI δεν μπορούν να αναγνωρίσουν ή να ανταποκριθούν κατάλληλα σε αυτοκτονικές σκέψεις ή κίνδυνο αυτοτραυματισμού. Ενδέχεται να παρέχουν ανακριβείς, αποδιοργανωτικές ή ακόμη και επιβλαβείς συμβουλές. Ο Ρολς ανέφερε περιπτώσεις ατόμων που μοιράστηκαν σκοτεινές σκέψεις με chatbots, τα οποία απάντησαν με περιεχόμενο σχετικό με αυτοκτονία και ευθανασία.
Όπως τονίζουν ειδικοί, τα AI δεν κατανοούν τα συναισθήματα, το πλαίσιο ζωής ή το επίπεδο κινδύνου κάποιου. Παράγουν απαντήσεις βασισμένες σε μοτίβα δεδομένων – όχι σε ενσυναίσθηση, εκπαίδευση ή ηθική κρίση. «Τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα δεν ερμηνεύουν υπονοούμενα ή τα συμφραζόμενα και μη λεκτικά στοιχεία που οι ανθρώπινοι θεραπευτές προσπαθούν να αντιληφθούν», πρόσθεσε ο Ρολς.
Αντιφατικά αποτελέσματα ερευνών
Παράδοξα, ενώ ορισμένες έρευνες δείχνουν κινδύνους, άλλες μελέτες έχουν βρει ότι τα AI chatbots μπορούν να είναι αποτελεσματικά στη μείωση συμπτωμάτων κατάθλιψης υπό συγκεκριμένες συνθήκες. Μια μετα-ανάλυση αποκάλυψε ότι τα AI-driven conversational agents είχαν μέτρια έως μεγάλη επίδραση στα καταθλιπτικά συμπτώματα, ιδιαίτερα σε υποκλινικούς πληθυσμούς. Ωστόσο, τα αποτελέσματα για το άγχος, το στρες και την ευεξία δεν ήταν σημαντικά.
Η διαφορά φαίνεται να έγκειται στον τρόπο χρήσης: δομημένες θεραπευτικές παρεμβάσεις με chatbots βασισμένα σε γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία μπορεί να είναι ωφέλιμες, ενώ η ανεξέλεγκτη χρήση για συναισθηματική υποστήριξη και συντροφιά χωρίς επαγγελματική καθοδήγηση ενέχει κινδύνους.
Η ανάγκη για επαγγελματική βοήθεια
Ο Χάμιλτον Μόριν από το Ινστιτούτο Ψυχιατρικής του King’s College London σημείωσε ότι η χρήση chatbots για υποστήριξη ψυχικής υγείας είναι «απίστευτα διαδεδομένη». Η έρευνά του παρακινήθηκε από συναντήσεις με άτομα που ανέπτυξαν ψυχωτικές διαταραχές κατά τη διάρκεια περιόδου αυξημένης χρήσης chatbot.
Ειδικοί τονίζουν ότι τα AI εργαλεία δεν αποτελούν υποκατάστατο της επαγγελματικής φροντίδας ψυχικής υγείας. Ενώ μπορούν να φαίνονται υποστηρικτικά ή εύκολα στην πρόσβαση, η AI δεν είναι θεραπευτής και δεν μπορεί να αντικαταστήσει την ανθρώπινη κλινική κρίση, την ενσυναίσθηση και την εξειδικευμένη εκπαίδευση που απαιτούνται για την αντιμετώπιση σοβαρών ψυχικών προβλημάτων.