Τι συνδέει την Αλεξανδρούπολη με το Ακρωτήριο Κανάβεραλ; Αν πάνε όλα με βάση τον προγραμματισμό, την 19η Νοεμβρίου 2025 ένας πυραυλικός φορέας της SpaceX Falcon 9 θα αφήσει την επιφάνεια της γης από το Space Launch Complex 40 (SLC-40) στο Ακρωτήριο Κανάβεραλ των ΗΠΑ και την απάντηση θα μάθει κάθε Έλληνας. Μια κατά τα άλλα «κοινή» εκτόξευση SpaceX, μόνο που ανάμεσα στους πολλούς, διαφόρων μεγεθών δορυφόρους που θα μεταφέρει ο επαναχρησιμοποιούμενος πύραυλος αυτή τη φορά θα υπάρχει ένας ειδικός φοριαμός με έναν ελληνικό νανοδορυφόρο. Αφού φτάσει στο προκαθορισμένο ύψος καθώς ο πύραυλος θα έχει ταξιδέψει με ταχύτητα που ξεπερνά τα 20.000 χλμ/ώρα, ο φοριαμός αυτός με τον ελληνικό νανοδορυφόρο θα «απελευθερωθεί» από τον φοριαμό -σ.σ. είναι το cubesat deployment system της εξειδικευμένης εταιρείας Exolaunch TestPod- και ο ελληνικός νανοδορυφόρος θα αφεθεί στο διάστημα. Είναι η στιγμή που σε ύψος 510 χιλιομέτρων από την επιφάνεια της Γης ο MICE-1, θα είναι πια στο Διάστημα…
Αν όλα συμβούν όπως έχει σχεδιαστεί από τους δημιουργούς του, ο MICE-1 μέσα σε οκτώ με δέκα εβδομάδες θα είναι στη θέση που έχει καθοριστεί και θα δώσει το «παρών» στους δημιουργούς του, τους τεχνικούς της ελληνικής Prisma Electronics που εδρεύει στην ακριτική Αλεξανδρούπολη. Ο νανοδορυφόρος τότε θα ενεργοποιηθεί, θα αρχίσει να παίρνει ενέργεια με τα ηλιακά πάνελ του, θα πάρει ζωή και θα γίνει ο εντοπισμός του από τον Σταθμό Εδάφους. Η προσπάθεια αυτή για δημιουργία στον κλάδο της υψηλής τεχνολογίας ξεκίνησε το 1991 από τρία αδέρφια και το 2025 είναι βέβαιο πως βρίσκει τους ακρίτες πιο ευτυχείς από ποτέ. «Η προσπάθειά μας είναι ήδη πετυχημένη. Τον MICE-1 τον κατασκευάσαμε, ετοιμάστηκε, και είναι σήμερα στις ΗΠΑ για να εκτοξευτεί αφού πήρε πράσινο φως από την ESA. Δουλεύει στο εργαστήριο άψογα, έχει γίνει το λεγόμενο Final Acceptance Review και ετοιμαζόμαστε για να χαρούμε την εκτόξευση και τα επόμενα στάδια αυτού του ταξιδιού υψηλής τεχνολογίας που ξεκίνησε για εμάς, με ελληνική γνώση», αναφέρει μιλώντας στο ραδιόφωνο του ΑΠΕ-ΜΠΕ «Πρακτορείο 104,9 FM» και στην εκπομπή «Ειδικές Αποστολές» ο κ. Χρήστος Γιορδαμλής, Διευθύνων Σύμβουλος της Prisma Electronics.
Από την Αλεξανδρούπολη έως το Διάστημα
Το Διάστημα δεν «καταλαβαίνει» τι σημαίνουν τα γεωγραφικά όρια και η σημερινή διαστημική εποχή αυτό το βεβαιώνει με έμφαση. «O δορυφόρος MICE-1 είναι ο πρώτος ελληνικός νανοδορυφόρος που αναπτύχθηκε από την εταιρεία Prisma Electronics με το ακρωνύμιο MICE-1 να δημιουργείται από τη σύνθεση Maritime Identification & Communication System-1. Είναι ένας νανοδορυφόρος σχεδιασμένος για ναυτιλιακή αναγνώριση και επικοινωνίες με τη χρήση τεχνολογιών Διαδικτύου των Πραγμάτων (Internet of Things – IoT)», αναφέρει ο κ. Γιορδαμλής που περιγράφει μια σύνθετη όσο και μικρή στο μέγεθος κατασκευή η οποία ενσωματώνει δυνατότητες ανάλυσης δεδομένων με χρήση μηχανικής μάθησης (machine learning) όπως και προηγμένες τεχνικές κρυπτογράφησης για ασφαλή μετάδοση και ανάλυση δεδομένων. Όπως εξηγεί, ο πρώτος αυτός MICE επιχειρεί να κάνει πραγματικότητα την είσοδο της Ελλάδας στη νέα εποχή των νανοδορυφορικών εφαρμογών ναυτιλιακού προσανατολισμού του χώρου του Διαστήματος με πρακτική εφαρμογή στην αγορά. Για την αποστολή MICE-1 χρειάστηκε, όπως εξηγεί, να αντιμετωπιστεί σε συνεργασία με το αρμόδιο υπουργείο και η απουσία πλαισίου, ώστε να υπάρξουν και οι απαραίτητες άδειες από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Τηλεπικοινωνιών ενώ πολλά στάδια όπως η μεταφορά του MICE-1 στη Γερμανία για τις εξαντλητικές δοκιμές ήταν απαραίτητο να ολοκληρωθούν ώστε ο δορυφόρος να «μπορεί να λειτουργεί στις απίστευτα σκληρές συνθήκες που επικρατούν στο Διάστημα».
«Είναι ένας δορυφόρος που έχει σχεδιαστεί εξ ολοκλήρου ώστε να ικανοποιεί τις δικές μας ανάγκες. Αξιοποιήσαμε στο έπακρο την ευκαιρία που μας δόθηκε από το υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης, με χρηματοδότηση από το Ελλάδα 2.0 και συνεργασία με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαστήματος έτσι ώστε κάτι το οποίο είδαμε πως χρειάζεται για το σύστημα LAROS, το οποίο εγκαθιστούμε σε πάρα πολλά πλοία στην ποντοπόρο ναυτιλία, να το εφαρμόσουμε στην πράξη και να μπορούμε να έχουμε έναν δικό μας ερευνητικό δορυφόρο για να μπορέσουμε να εξερευνήσουμε τεχνολογίες αιχμής, να μπορέσουμε να σχεδιάσουμε υπηρεσίες μελλοντικές που θα μπορούν να δώσουν περισσότερα ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα στο σύστημα LAROS και στην εφαρμογή του στην ποντοπόρο ναυτιλία», εξηγεί ο κ. Γιορδαμλής. Το LAROS ως ολοκληρωμένο σύστημα τηλεπαρακολούθησης της αποδοτικής λειτουργίας πλοίων έχει εγκατασταθεί σήμερα σε πάνω από 800 πλοία παγκοσμίως και η τεχνολογία του νανοδορυφόρου αυτού που φτιάχτηκε στην Αλεξανδρούπολη αντιπροσωπεύει μια φιλοδοξία, την ανάπτυξη ενός αστερισμού (σ.σ. constellation) νανοδορυφόρων. Ο δορυφορικός σταθμός στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης θα επικοινωνεί σε δύο συχνότητες με τον MICE-1 και έτσι θα υπάρχει ανταλλαγή πακέτων πληροφοριών ώστε να γίνεται η επεξεργασία τους στο έδαφος «Όσο αυτό γίνεται καλύτερα, τόσο θα μπορούμε να σχεδιάσουμε στο μέλλον καλύτερες υπηρεσίες», εξήγησε ο Διευθύνων Σύμβουλος της Prisma Electronics.
Πανεπιστήμιο και επιχειρείν
Ο MICE-1 βρίσκεται στον θάλαμο της Exolaunch στις εγκαταστάσεις της SpaceX και σε λίγες ημέρες θα κάνει το πρώτο άλμα του στο κενό για… το καλό της made in Greece τεχνολογικής εξέλιξης. «Εδώ και πολλά χρόνια αναζητούσαμε πάροχο στο διάστημα που να μπορεί να πάρει υπηρεσίες συγκεκριμένης αιχμής κάτι που δεν ήταν εφικτό για τις προδιαγραφές που θέλαμε να έχουμε και έτσι σχεδιάζαμε επόμενα βήματα. Όταν η ευκαιρία αυτή δόθηκε, οι μηχανικοί της εταιρείας είχαν όχι μόνο το χρηματοδοτικό εργαλείο αλλά και σε ειδικούς στο παγκόσμιο στερέωμα. Έτσι μπορούσαν να εξελίξουν το σχέδιο, να γίνει προμήθεια υλικών, να γίνουν οι δοκιμές, η ολοκλήρωση και οι τελικοί έλεγχοι για έναν τέτοιο δορυφόρο και έτσι αυτός να έχει υπόσταση, να πάρει το πράσινο φως από τον ΕΟΔ και την SpaceX και να πάρει το δρόμο ώστε να μπει σε τροχιά… », αναφέρει ο κ. Γιορδαμλής. Σύμφωνα με τον Διευθύνοντα Σύμβουλο της Prisma Electronics ο δορυφόρος αυτός έχει συστήματα που θα βοηθούν στην ανάλυση των συστημάτων που διαθέτει πάνω του για την βέλτιστη απόδοσή του ένα πλοίο.
Για τον σχεδιασμό και την υλοποίηση του MICE-1 χρειάστηκε η άμεση και έμμεση συμμετοχή περισσότερων από 40 μηχανικών της εταιρείας ενώ υπήρξε και στενή συνεργασία με το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης (ΔΠΘ) για τη λειτουργία του κυρίως Σταθμού Εδάφους όπως και συνεργασία με ευρωπαϊκές εταιρείες, την Endurosat, την GoSpace και την IC-SPACE ενώ στόχος της ομάδας πίσω από τον MICE-1 είναι η δημιουργία ενός constellation νανοδορυφόρων αυτόνομα αλλά και μέσω συνεργασιών. «Συνεργαστήκαμε καλά με το ΔΠΘ και βοηθήσαμε και εμείς να φτιάξουν τον δικό τους νανοδορυφόρο μέσα στα χρονοδιαγράμματα, να περάσουν τις δικές τους δοκιμές ώστε από κοινού μια επιχείρηση με ένα πανεπιστήμιο να κάνουν πράγματα διαφορετικά, που ξεφεύγουν από τη λογική των συνηθισμένων πρακτικών στην Ελλάδα», προσέθεσε ο κ. Γιορδαμλής που τόνισε πως το ίδιο συνεργατικά προχωρούν οι άνθρωποι της εταιρείας σε προσπάθειες και με το ΑΠΘ αλλά και με άλλα πανεπιστήμια της Ελλάδας, «σε μια προσπάθεια οι νέοι άνθρωποι στην χώρα να ξέρουν ότι στην Ελλάδα υπάρχει τεχνολογία, υπάρχει επιχειρείν που επενδύει στον άνθρωπο και στις ομάδες ανθρώπων που κάνουν το ανέφικτο, εφικτό», τόνισε ο κ. Γιορδαμλής.
Η Ελλάδα και το ώριμο άλμα της στο Διάστημα
«Τη φετινή χρονιά είχαμε σημαντικά milestones. Είχαμε έτσι τον πρωθυπουργό που επισκέφτηκε μια εταιρεία η οποία κατασκευάζει μικροδορυφόρους στην Ελλάδα, μια είδηση που συντονίζεται με την εικόνα ενός ελληνικού οικοσυστήματος διαστημικής τεχνολογίας που συζητάμε στο ραδιόφωνο του ΑΠΕ ΜΠΕ τα τελευταία χρόνια. Ταυτόχρονα είδαμε πως η τεχνολογία φέρνει νέους επιστήμονες στο χώρο, Έλληνες που έχουν φύγει από την Ελλάδα και θέλουν να επιστρέψουν πίσω. Το πιο σημαντικό δε είναι πως βλέπουμε έτσι εταιρείες που παράγουν καινοτομία στο χώρο», τόνισε μιλώντας στο ραδιόφωνο του ΑΠΕ-ΜΠΕ «Πρακτορείο 104,9 FM» και στην εκπομπή για θέματα στρατιωτικής, αμυντικής, αεροδιαστημικής τεχνολογίας, «Ειδικές Αποστολές» από την πλευρά του ο Δρ. Αθανάσιος Πότσης, πρόεδρος της Ένωσης Ελληνικών Βιομηχανιών Διαστημικής Τεχνολογίας και Εφαρμογών, (ΕΒΙΔΙΤΕ). Ο κ. Πότσης εξήγησε πως η τεχνολογία φέρνει νέους επιστήμονες στον χώρο των διαστημικών κατασκευών, Έλληνες που έχουν φύγει από την Ελλάδα και επιστρέφουν ενώ ταυτόχρονα παράγει καινοτομία στην Ελλάδα η οποία αυτή τη στιγμή υλοποιεί ένα πρόγραμμα «που επενδύει στον τομέα περισσότερα από 250 εκατομμύρια ευρώ». Σύμφωνα με τον κ. Πότση αυτή τη στιγμή στην Ελλάδα υπάρχουν τέσσερις διαφορετικές γραμμές συναρμολόγησης και πιστοποίησης μικροδορυφόρων, μια πραγματικότητα που αποτελεί το «σκαλί για περαιτέρω άνοδο» στον κλάδο της αεροδιαστημικής, κάτι που αποτελούσε «όνειρο για τους ανθρώπους του χώρου» πριν από μια πενταετία όπως τόνισε. Προσέθεσε μάλιστα πως ετοιμάζεται και μια κρατική υποδομή η οποία θα αναλαμβάνει να πιστοποιεί αυτούς τους τύπους δορυφόρων στην Ελλάδα πριν πετάξουν στο Διάστημα, ένα «άλμα που δεν φανταζόμασταν αφού περνάμε από τη δημιουργία υποσυστημάτων των δορυφόρων σε μια βιομηχανία που μιλά για ολοκληρωμένο “σύστημα”, τον δορυφόρο και την ολοκλήρωση της διαδικασίας μέχρι την εκτόξευση μέσα στην Ελλάδα πια», εξήγησε ο πρόεδρος της ΕΒΙΔΙΤΕ.
«Αυτό που επίσης είναι πολύ σημαντικό και είχαμε φέτος είναι πως αρχίσαμε να ανεβάζουμε στο Διάστημα ελληνικούς δορυφόρους, μια αρχή σε αυτό έγινε με το πανεπιστήμιο στη Θράκη με τον δικό της cubesat που κατασκευάστηκε στην Ελλάδα και μέσα στους επόμενους μήνες, ανά δύο μήνες θα έχουμε την εκτόξευση ελληνικών cubesats μέχρι να φτάσουμε τον αριθμό των δώδεκα» περιέγραψε ο κ. Πότσης. «Φανταστείτε πως μέχρι τώρα συζητούσαμε για μια χώρα η οποία θέλει να μπει στον χώρο της αεροδιαστημικής, να δημιουργήσει τη σχετική υποδομή και την αλυσίδα αξίας και τώρα αυτό σε πολύ μεγάλο βαθμό έχει επιτευχθεί. Η Ελλάδα με ελληνικά χέρια και Έλληνες επιστήμονες κατασκευάζει αυτή τη στιγμή μικροδορυφόρους τους οποίους σιγά, σιγά, εκτοξεύει στο Διάστημα και αρχίζει και δημιουργεί όλη αυτή την υποδομή προκειμένου να φτιαχτεί το trademark που όλοι θέλουμε, το «Space Technologies Made in Greece» που θα δείχνει τις δυνατότητες που αναπτύσσονται», προσέθεσε ο κ. Πότσης που τόνισε πως στη χώρα αυτή τη στιγμή κατασκευάζονται 12 μικροδορυφόροι οι οποίοι, όπως εξήγησε, θα λειτουργήσουν επιχειρησιακά, θα λαμβάνουν δηλαδή εικόνες οι οποίες θα αποστέλλονται στην Ελλάδα όπου και θα γίνεται η επεξεργασία και παραγωγή αποτελεσμάτων, πρόγραμμα που θα πρέπει, προσέθεσε, να έχει συνέχεια. «Ένα κείμενο στρατηγικής του Διαστήματος είναι απαραίτητο. Το Διάστημα λειτουργεί με μακροχρόνιο σχεδιασμό και ό,τι θα δημιουργηθεί θα πρέπει να διατηρηθεί, το 2027, 2028, 2029, θα πρέπει να σχεδιάζεις την επόμενη γενιά των μικροδορυφόρων οι οποίοι θα αντικαταστήσουν αυτούς που θα εκτοξευτούν τους επόμενους μήνες», ανέφερε ο κ. Πότσης.
Ο κ. Πότσης μίλησε για την ωρίμανση του συγκεκριμένου οικοσυστήματος, τη συνεργασία των Πανεπιστημίων με τη βιομηχανία ώστε να δημιουργείται μια βιομηχανική, καινοτομική βάση στην Ελλάδα ενώ εξήγησε πως και οι διεθνείς συνθήκες επιβραβεύουν την προσπάθεια που έχει γίνει στην κατεύθυνση της διαστημικής τεχνολογίας. «Το Διάστημα αρχίζει και δημιουργεί μια καινούργια οικονομία σε παγκόσμιο επίπεδο, εταιρείες χτίζουν πλέον επιχειρηματική δραστηριότητα και έτσι μπορείς και ως χώρα να ωριμάσεις πλέον μια τεχνολογική υποδομή και να έρθει η ανάπτυξη», προσέθεσε ο κ. Πότσης. «Η ανάπτυξη δεν έρχεται από μόνη της. Όσο και να γίνονταν το διάστημα “τρέντ” αν δεν υπήρχε η μαγιά, η υποδομή και η προεργασία στη χώρα ώστε να απορροφηθεί η συγκεκριμένη εξέλιξη, θα ήμασταν απλά παρατηρητές», συμπλήρωσε ο πρόεδρος της Ένωσης Ελληνικών Βιομηχανιών Διαστημικής Τεχνολογίας και Εφαρμογών.
Θράκη, Ελλάδα, Ευρωπαϊκή Ένωση και Διάστημα…
H επικείμενη εκτόξευση του MICE-1 συνδέεται με τις ευρωπαϊκές αποφάσεις για τις δορυφορικές τεχνολογίες με την Ελλάδα να έχει τη σημαία τους εδώ και χρόνια πάνω σε γεωστατικούς δορυφόρους. «Η ευρωπαϊκή διαστημική αγορά εξελίσσεται. Η Ευρώπη έχει ξεκινήσει να επενδύει σε δικές της τεχνολογίες οι οποίες θα πρέπει να αφορούν είτε γεωστατικούς δορυφόρους, είτε δορυφόρους μέσης τροχιάς, είτε δορυφόρους χαμηλής τροχιάς -Low Earth Orbit (LEO) όπως οι νανοδορυφόροι», ανέφερε στο ραδιόφωνο του ΑΠΕ ΜΠΕ ο κ. Χριστόδουλος Πρωτοπαπάς, Διευθύνων Σύμβουλος της Hellas Sat. «Δεν είναι τυχαίο που στη νέα περίοδο της Ε.Ε το Διάστημα μαζί με την Άμυνα έχουν τεθεί κάτω από έναν Επίτροπο, τον ‘Αντριους Κουμπίλιους. Μοιάζει να αλλάζει η ρότα στην ΕΕ σε κάποια θέματα και έτσι π.χ. η Γερμανία και η Πολωνία και άλλες χώρες μεγάλες σε πληθυσμό να κινούνται ώστε να έχουν αποκλειστικά δικούς τους δορυφόρους ή δορυφορικές επικοινωνίες, η Ελλάδα όμως έχει μεγάλο πλεονέκτημα αφού η Hellas Sat και οι άλλοι τρεις δορυφορικοί Οργανισμοί που έχουν απομείνει στην Ευρώπη μπορούν να βοηθήσουν σε αυτό τον τομέα» προσέθεσε το στέλεχος με τις δυόμιση δεκαετίες εμπειρίας στο χώρο.
Τα συστήματα δορυφορικών επικοινωνιών και η ΕΕ
«Στην Ευρώπη υπήρχε το One Web του Eutelsat και εδώ εξελίξεις το τελευταίο διάστημα για την αντικατάσταση των δορυφόρων όμως η ΕΕ οφείλει να ξέρει πως θα πρέπει να βάλει βαθιά το χέρι στην τσέπη και να συνεχίζει να χρηματοδοτεί τέτοιες δυνατότητες καθώς κάθε πέντε χρόνια οι δορυφόροι αυτοί θα αντικαθίστανται αφού βρίσκονται σε χαμηλή τροχιά, εκεί όπου έχουν ζωή περί τα 5 με 6 χρόνια καθώς μετά μεταπίπτουν χαμηλότερα και καταστρέφονται. Σε παγκόσμιο επίπεδο τέτοια συστήματα δορυφορικών επικοινωνιών άρχισαν να εμφανίζουν κινητικότητα καθώς πέρα από το Starlink και η Amazon ετοιμάζει έναν δικό της αστερισμό δορυφόρων. Ως επιλογή στην Ε.Ε. και το ευρωπαϊκό οικοδόμημα υπάρχει η κατασκευή δορυφόρων Μέσης Τροχιάς -Medium Earth Orbit (MEO), δορυφόροι που βρίσκονται ανάμεσα στα 2.000 με 36.000 χιλιόμετρα από την επιφάνεια της Γης. Είναι τεχνολογία που από τη φύση της χρειάζεται μικρότερο αριθμό δορυφόρων, για το ευρωπαϊκό εγχείρημα απαιτείται όμως μια γενναία χρηματοδότηση αλλά και χρόνος. Χρόνος για να κατασκευαστούν οι δορυφόροι, να “σηκωθούν”, να συντονιστούν, να οριστεί ποιοι θα χρηματοδοτηθούν για αυτό, πως θα πάρουν τα χρήματα, πως θα δημιουργηθούν τα κονσόρτσιουμ. Είναι πολύ ευχάριστο πως υπάρχουν πια κατασκευαστικές δυνατότητες έστω και σε επίπεδο νανοδορυφόρων. Στην Ε.Ε έχει δημιουργηθεί ένα σχέδιο για το IRIS² Satellite Constellation, πρόκειται όμως για ένα κονσόρτσιουμ που έχει δημιουργηθεί με την προηγούμενη θεώρηση των γεγονότων και δεν λαμβάνει υπόψη τα τελευταία γεγονότα σε ό,τι αφορά τις δορυφορικές τηλεπικοινωνίες. Ταυτόχρονα η Ευρώπη θα πρέπει να αξιοποιήσει και τους δορυφόρους σε γεωστατική τροχιά οι οποίοι συνεχίζουν να παρέχουν υπηρεσίες σημαντικές και σε ό,τι αφορά την στρατηγική τους σημασία σε πολλές περιπτώσεις πιο σημαντικές από το σύστημα του Έλον Μάσκ» εξήγησε ο κ. Πρωτοπαπάς που εξήγησε πως δεκάδες επιστήμονες εργάζονται στην Ελλάδα και χειρίζονται τους Hellas Sat δορυφόρους ενώ ολοκληρώνουν τις προδιαγραφές του Hellas Sat 5.
«Η δορυφορική τεχνολογία σχετίζεται και με το ζήτημα της ασφάλειας των επικοινωνιών. Οι γεωστατικοί π.χ. δορυφόροι ελέγχονται από ευρωπαϊκό έδαφος και οι χώρες μπορούν να ελέγχουν τη λειτουργία τέτοιων δορυφόρων τηλεπικοινωνιών και να αισθάνονται έτσι πιο ασφαλείς ενώ οι συγκεκριμένοι δορυφόροι έχουν μια διάρκεια ζωής περί τα 15 με 20 χρόνια στα οποία δίνεται αδιάλειπτη παροχή επικοινωνίας. Είναι μια επένδυση περί τα 250 εκατομμύρια ευρώ που έτσι θα αποσβένεται π.χ. από την ΕΕ με ρυθμό περί τα 20 εκατομμύρια το χρόνο, ενώ ένας αστερισμός από Χαμηλής Τροχιάς δορυφόρους για να παρέχει αδιάλειπτη υπηρεσία απαιτείται να αποτελείται από εκατοντάδες δορυφόρους που είναι ταυτόχρονα σε τροχιά και θα πρέπει να αντικαθίστανται κάθε πέντε χρόνια. Όλες οι εξελίξεις σε κάθε περίπτωση οδηγούν σε τεχνολογικά άλματα στην διαστημική τεχνολογία και οι Έλληνες είναι σημαντικό να ξέρουν πως γίνονται στη χώρα τους βήματα εντυπωσιακά. Άλλωστε σχεδιάζεται ο Hellas Sat 5 να είναι το πρώτο επιχειρησιακό project δορυφόρου που ασχολείται με laser που διέρχεται μέσα από την ατμόσφαιρα και οπτικές επικοινωνίες που δεν παρεμβάλλονται, είναι ασφαλείς και ταχύτατες. Η διαστημική τεχνολογία θωρακίζει τη χώρα γενικότερα», σημείωσε ο κ. Πρωτοπαπάς.