Οι περισσότερες συζητήσεις για την τεχνητή νοημοσύνη περιστρέφονται γύρω από τις απώλειες θέσεων απασχόλησης και το απλό, αλλά διόλου αφελές ερώτημα «θα μας πάρουν τις δουλειές τα ρομπότ;».
Στον αντίποδα της ανησυχίας των εργαζομένων, οι δισεκατομμυριούχοι tech bros που κυβερνάνε τον κόσμο, επιμένουν ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα φέρει στην ανθρωπότητα «πρωτόγνωρη ευημερία και πλούτο». Αυτό θα επιτευχθεί μέσω της εκτόξευσης της παραγωγικότητας και μακροπρόθεσμα μπορεί να εγγυηθεί φθηνά και ποιοτικά αγαθά και υπηρεσίες για όλους, όπως υποσχόταν κάποτε ο Σαμ Άλτμαν της Open AI.
Εκ των υστέρων, o ίδιος παραδέχθηκε ότι ο δρόμος για τον θαυμαστό καινούργιο κόσμο που οραματίζεται δεν είναι στρωμένος με ροδοπέταλα. Φόροι για τα ρομπότ, ασφαλιστικές δικλείδες ελέγχου, δημόσιο ταμείο αναδιανομής πλούτου, δίκτυο κοινωνικής προστασίας και τετραήμερη εργασία, είναι μερικά από τα «αντίβαρα» που πρότεινε για να μετριάσουν τις αρνητικές επιπτώσεις.
Πολλαπλασιαστής παραγωγικότητας
Σε γενικές γραμμές, αισιόδοξοι και σκεπτικιστές, συμφωνούν στο ότι η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να δράσει ως πολλαπλασιαστής της παραγωγικότητας της εργασίας. Εκεί που διαφωνούν είναι στον ρυθμό, την έκταση και την κατανομή αυτής της βελτίωσης. Δηλαδή στο ποιοι, πόσοι και πόσο γρήγορα θα καρπωθούν τα οφέλη της.
Προς το παρόν δεν υπάρχουν αδιάσειστα μακροοικονομικά στοιχεία ότι η χρήση ΑΙ βελτιώνει ουσιαστικά τη συνολική παραγωγικότητα. Σύμφωνα με έκθεση της ΕΚΤ, οι εκτιμήσεις των οικονομολόγων διαφέρουν σημαντικά, υπολογίζοντας τη συμβολή της τεχνητής νοημοσύνης στην παραγωγικότητα από 0,07 ως 1,5 ποσοστιαίες μονάδες ετησίως.
Πάντως πρόσφατη έρευνα του National Bureau of Economic Research, σε 6.000 γενικούς διευθυντές και στελέχη μεγάλων επιχειρήσεων σε τέσσερις χώρες (ΗΠΑ, Βρετανία, Αυστραλία, Γερμανία) απέδειξε ότι ενώ οι 7 στους 10 χρησιμοποιούν ΑΙ, σχεδόν οι 9 στους 10 δεν έχουν δει ουσιαστικές μεταβολές στην παραγωγικότητα ή την απασχόληση.
Οι χώρες της ΕΕ που είδαν αύξηση στην παραγωγικότητα
Νέα έρευνα της Oxford Economics, εξετάζει κατά πόσο οι ευρωπαϊκές οικονομίες έχουν επωφεληθεί από την τεχνητή νοημοσύνη, στον τομέα της παραγωγικότητας. Τα συμπεράσματα είναι διφορούμενα.
Όπως αναφέρεται, η συνολική αύξηση της παραγωγικότητας στην ΕΕ και το Ηνωμένο Βασίλειο παραμένει υποτονική. Όμως υπάρχουν ενδείξεις ανάκαμψης σε χώρες με υψηλή χρήση τεχνητής νοημοσύνης.
«Χρησιμοποιώντας συγκρίσιμα στοιχεία της Eurostat για τις 27 χώρες της ΕΕ και τη Νορβηγία, εκτιμούμε ότι στις πέντε χώρες με τη μεγαλύτερη χρήση τεχνητής νοημοσύνης το 2024-2025, η ετήσια αύξηση της παραγωγικότητας (παραγωγή ανά ώρα εργασίας) ήταν κατά μέσο όρο 1 ποσοστιαία μονάδα υψηλότερη από ό,τι τα προηγούμενα δέκα χρόνια», σημείωνει ο Mάικλ Σόντερς, ανώτερος οικονομικός σύμβουλος της Oxford Economics. «Αντίθετα, στις υπόλοιπες 23 χώρες η μέση ετήσια αύξηση της παραγωγικότητας το ίδιο διάστημα ήταν 0,3 ποσοστιαίες μονάδες χαμηλότερη από τον μέσο όρο της περιόδου 2014-2023».
Με άλλα λόγια, στις χώρες που διαπρέπουν στη χρήση ΑΙ η παραγωγικότητα αυξάνεται, ενώ στις υπόλοιπες μειώνεται οριακά. Οι πέντε χώρες που επωφελούνται είναι κατά σειρά οι εξής: Δανία, Φινλανδία, Σουηδία, Βέλγιο και Λουξεμβούργο, όπου η χρήση ΑΙ κυμαίνεται μεταξύ 33% και 42%.
Το 20% των επιχειρήσεων στην ΕΕ χρησιμοποιεί ΑΙ
Η συσχέτιση ΑΙ και παραγωγικότητας επιβεβαιώνεται και όταν εξετάζονται μεμονωμένοι τομείς εντός των οικονομιών. Μόνο που η συσχέτιση δεν συνεπάγεται και αιτιότητα.
«Μέχρι στιγμής, η ισχυρότερη αύξηση της παραγωγικότητας σε χώρες με υψηλά επίπεδα χρήσης τεχνητής νοημοσύνης αντανακλάται σε ασθενέστερη αύξηση της απασχόλησης και όχι σε ισχυρότερη αύξηση της παραγωγής», πρόσθεσε ο κ. Σόντερς. «Αυτό μπορεί να αλλάξει εάν τα κέρδη αποδοτικότητας επιτρέψουν στις χώρες με υψηλή χρήση ΑΙ να κερδίσουν μερίδιο αγοράς και να αυξήσουν την παραγωγή τους», καταλήγει.
Σε όλη την Ευρώπη, η χρήση ΑΙ στις επιχειρήσεις συνεχίζει να αυξάνεται με ταχείς ρυθμούς. Η Eurostat αναφέρει ότι το μερίδιο των επιχειρήσεων της ΕΕ που χρησιμοποιούν ΑΙ (εξαιρούνται όσες έχουν κάτω από 10 εργαζόμενους) ανήλθε στο 20% πέρυσι, από 13% το 2024 και 8% το 2023. Σε επίπεδο εργαζομένων, εκτιμάται ότι το 2025, πάνω από το 40% απασχολούνταν σε εταιρείες που χρησιμοποιούν ΑΙ, από 20% το 2023, εξαιρουμένων των πολύ μικρών επιχειρήσεων.
Η Ελλάδα βρίσκεται τέταρτη από το τέλος στη χρήση ΑΙ στις επιχειρήσεις. πηγή: Eurostat
Ουραγοί στη χρήση ΑΙ οι ελληνικές επιχειρήσεις
Η Ελλάδα βρίσκεται στην τέταρτη θέση από το τέλος, με μόλις 8,93% των επιχειρήσεων, των 10 ατόμων και πάνω, να έχουν υιοθετήσει έστω και μία τεχνολογία τεχνητής νοημοσύνης. Βρισκόμαστε σχεδόν στο ίδιο επίπεδο με την Πολωνία και τη Βουλγαρία (8,55% και 8,36%) και σε ελάχιστα χειρότερη θέση από την Αλβανία (8,99%).
Ένα άλλο ελληνικό παράδοξο, είναι ότι μεταξύ 2024 και 2025 μειώθηκε το ποσοστό επιχειρήσεων που χρησιμοποιούν ΑΙ, σχεδόν κατά μία ποσοστιαία μονάδα. Η διαφορά αυτή πιθανόν εξηγείται από την αύξηση των επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται σε κλάδους χαμηλής καινοτομίας και παραγωγικότητας (εμπόριο, εστίαση-καταλύματα κ.λπ.) Σε σύγκριση πάντως με το 2023, τα ποσοστά χρήσης ΑΙ έχουν υπερδιπλασιαστεί.
Παραγωγικότητα ανά κλάδο εργασίας
Η χρήση ΑΙ αυξάνεται στην Ευρώπη σε όλους τους κλάδους, αλλά παραμένει υψηλότερη στις τεχνολογίες πληροφοριών και επικοινωνιών (ΤΠΕ) και στις επαγγελματικές, επιστημονικές και τεχνικές υπηρεσίες. Στον αντίποδα, οι κατασκευές, οι μεταφορές και οι υπηρεσίες εστίασης, αξιοποιούν σε μικρότερο βαθμό την τεχνητή νοημοσύνη.
Η χρήση ΑΙ είναι γενικά υψηλότερη σε χώρες με υψηλά επίπεδα αμοιβών, διότι οι υψηλές αμοιβές αυξάνουν τα κίνητρα των επιχειρήσεων να αναζητήσουν μέτρα εξοικονόμησης εργατικού δυναμικού.
Η διαφορά στους ρυθμούς μεταβολής της παραγωγικότητας, ανάμεσα στις πέντε χώρες «σκαπανείς» και σε όλες τις υπόλοιπες, σχετίζεται με άλλους δύο παράγοντες: τη βαρύτητα των κλάδων «έντασης ΑΙ» στο συνολικό ΑΕΠ, αλλά και στο χάσμα της υιοθέτησης των τεχνολογιών τεχνητής νοημοσύνης στους συγκεκριμένους κλάδους. Για παράδειγμα, στις ΤΠΕ, κατά μέσο όρο το 73% των επιχειρήσεων στις πέντε κορυφαίες χώρες χρησιμοποιούσε ΑΙ το 2024–2025, σε σύγκριση με 50% στις άλλες χώρες.
Παραγωγικότητα και θέσεις εργασίας
Η σχέση μεταξύ χρήσης ΑΙ και παραγωγικότητας δεν είναι γραμμική, σημειώνει η έρευνα του Oxford Economics. Μόνο αν η υιοθέτηση των νέων τεχνολογιών ξεπεράσει ένα συγκεκριμένο κατώφλι – ως προς την ένταση και την έκταση της χρήσης τους σε συγκεκριμένους τομείς – καταγράφονται ορατά οφέλη. Προς το παρόν χώρες όπως η Ελλάδα, βρίσκονται πολύ κάτω από το κατώφλι αυτό.
Το πιο ανησυχητικό ό συμπέρασμα της έκθεσης, είναι ότι προς το παρόν η όποια βελτίωση στην παραγωγικότητα της εργασίας, δεν έχει οδηγήσει σε αύξηση του παραγόμενου προϊόντος, αλλά σε συγκράτηση των προσλήψεων. Οι εταιρείες προσλαμβάνουν λιγότερους εργαζόμενους για να κάνουν την ίδια δουλειά.
Οι ερευνητές υποθέτουν ότι οι πιο αποδοτικές χώρες μπορεί να αρχίσουν να κερδίζουν μερίδιο αγοράς από τις άλλες. Τότε η παραγωγικότητα θα μεταφραστεί και σε αύξηση του παραγόμενου προϊόντος και πιθανόν σε νέες θέσεις εργασίας.