Η τεχνητή νοημοσύνη υπόσχεται επανάσταση στη δημιουργία περιεχομένου, αλλά για ένα μεγάλο μέρος της καλλιτεχνικής κοινότητας η πρόοδος αυτή έχει χτιστεί πάνω σε σαθρά θεμέλια. Με φόντο τη ραγδαία εξάπλωση των AI εργαλείων, εκατοντάδες κορυφαίοι δημιουργοί σηκώνουν συλλογικά το ανάστημά τους, καταγγέλλοντας ότι τα έργα τους αξιοποιούνται χωρίς άδεια, χωρίς αμοιβή και συχνά χωρίς καν να το γνωρίζουν.
Σύμφωνα με ρεπορτάζ της βρετανικής Guardian, περισσότεροι από 800 ηθοποιοί, συγγραφείς, μουσικοί και συγκροτήματα στηρίζουν τη νέα καμπάνια με τίτλο «Stealing Isn’t Innovation» («Η κλοπή δεν είναι καινοτομία»). Ανάμεσά τους βρίσκονται η Σκάρλετ Γιοχάνσον, η Κέιτ Μπλάνσετ, οι R.E.M. και η συγγραφέας Jodi Picoult, που κατηγορούν ευθέως τις εταιρείες AI ότι αξιοποιούν το έργο τους χωρίς συναίνεση και χωρίς σεβασμό στη νομοθεσία περί πνευματικών δικαιωμάτων.
Στη δημόσια δήλωσή τους τονίζουν ότι η μαζική χρήση αμερικανικών –και όχι μόνο– δημιουργικών έργων για την εκπαίδευση μοντέλων AI γίνεται χωρίς εξουσιοδότηση και κατά παράβαση της νομοθεσίας περί πνευματικών δικαιωμάτων. «Η κλοπή δεν είναι καινοτομία, ούτε πρόοδος», αναφέρουν χαρακτηριστικά, ζητώντας ξεκάθαρο πλαίσιο προστασίας της πνευματικής εργασίας.
Αδειοδότηση αντί για αντιγραφή
Κεντρικό αίτημα της καμπάνιας είναι η στροφή των εταιρειών AI προς συμφωνίες αδειοδότησης και ουσιαστικές συνεργασίες με τη δημιουργική βιομηχανία. Οι υπογράφοντες υποστηρίζουν ότι η τεχνολογική εξέλιξη μπορεί να συνεχιστεί χωρίς να θίγονται τα δικαιώματα των δημιουργών, εφόσον βασίζεται σε διαφανείς εμπορικές συμφωνίες.
Μάλιστα, αναγνωρίζονται και παραδείγματα εταιρειών που έχουν ήδη κινηθεί προς αυτή την κατεύθυνση. Η OpenAI, δημιουργός του ChatGPT, έχει συνάψει συμφωνίες με μεγάλους κατόχους περιεχομένου, όπως η Disney και η Guardian, ενώ η Warner Music Group έχει προχωρήσει σε συμφωνία αδειοδότησης με τη γεννήτρια μουσικής τεχνητής νοημοσύνης Suno. Για τους υποστηρικτές της πρωτοβουλίας, τέτοιες κινήσεις δείχνουν ότι η καινοτομία δεν προϋποθέτει παραβίαση δικαιωμάτων.
Το διαρκές αγκάθι των πνευματικών δικαιωμάτων
Παρά τις επιμέρους συμφωνίες, το ζήτημα των πνευματικών δικαιωμάτων παραμένει από τα πιο αμφιλεγόμενα στην ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης. Τα μοντέλα που τροφοδοτούν chatbots και τα συστήματα εικόνων βασίζονται σε τεράστιους όγκους δεδομένων από το ανοιχτό διαδίκτυο, τα οποία χρησιμοποιούνται για την εκπαίδευση και τη βελτίωση των απαντήσεών τους.
Οι δημιουργοί υποστηρίζουν ότι αυτή η πρακτική δεν μπορεί να θεωρείται αυτονόητα νόμιμη. Επιμένουν ότι οι εταιρείες οφείλουν να ζητούν ρητή άδεια πριν χρησιμοποιήσουν προστατευμένο υλικό και να καταβάλλουν αμοιβή όταν λαμβάνουν συναίνεση. Αντίθετα, οι εταιρείες AI επικαλούνται το αμερικανικό δόγμα της «εύλογης χρήσης», θέση που έχει οδηγήσει σε δεκάδες δικαστικές διαμάχες.
Η υπόθεση Γιοχάνσον και οι αντιδράσεις του Χόλιγουντ
Η Σκάρλετ Γιοχάνσον βρέθηκε στο επίκεντρο της συζήτησης το 2024, όταν φωνητικός βοηθός τεχνητής νοημοσύνης χρησιμοποίησε φωνή που θύμιζε έντονα τη δική της. Η ηθοποιός μίλησε τότε για σοκ και οργή, με την OpenAI να αποσύρει τελικά τη συγκεκριμένη φωνή.
Στο πλευρό της βρίσκονται δεκάδες ακόμη γνωστά ονόματα, όπως ο Joseph Gordon-Levitt, η Cyndi Lauper και ο δημιουργός του Breaking Bad, Vince Gilligan, ο οποίος έχει χαρακτηρίσει την AI «την πιο ακριβή και ενεργοβόρα μηχανή λογοκλοπής στον κόσμο».
Πολιτική πίεση και επόμενες κινήσεις
Η καμπάνια υποστηρίζεται από ισχυρούς θεσμικούς φορείς, όπως η Ένωση Σεναριογράφων των ΗΠΑ, η Ένωση Δισκογραφικών Εταιρειών και το σωματείο ηθοποιών SAG-AFTRA, που το 2023 προχώρησε σε απεργίες με βασικό αίτημα τον περιορισμό της ανεξέλεγκτης χρήσης AI.
Την ίδια στιγμή, η συζήτηση επεκτείνεται και στην Ευρώπη, με κυβερνήσεις να δέχονται πιέσεις για το πώς θα ρυθμίσουν τη χρήση προστατευμένων έργων από συστήματα τεχνητής νοημοσύνης.
Για τους δημιουργούς, το διακύβευμα είναι σαφές: χωρίς κανόνες και ισορροπία, η τεχνολογία κινδυνεύει να υπονομεύσει τη βάση της ίδιας της ανθρώπινης δημιουργίας.