Με την εξέλιξη της τεχνολογίας, είναι λογικό κάποιες εργασίες να απλουστεύονται ή ακόμα και να μην υφίστανται πια. Από την αρχή της βιομηχανικής επανάστασης, υπήρχαν απειλές ότι οι νέες μηχανές, όπως οι μηχανοποιημένοι αργαλειοί, θα κατακτούσαν τις ανθρώπινες θέσεις εργασίας. Ωστόσο, ως επί το πλείστον, οι άνθρωποι συνεχίζουν να κατέχουν την πλειοψηφία του εργατικού δυναμικού. Τώρα, ορισμένοι ειδικοί λένε πως με την πανταχού παρούσα τεχνητή νοημοσύνη στον ορίζοντα, η απειλή γίνεται αντιληπτή: τα ρομπότ έρχονται πραγματικά για να καταλάβουν κάποιες δουλειές.
Μια έκθεση της Goldman Sachs του Μαρτίου του 2023 εκτιμά ότι η τεχνητή νοημοσύνη που είναι ικανή να παράγει περιεχόμενο, θα μπορούσε να κάνει το ένα τέταρτο όλων των εργασιών που σήμερα κάνουν οι άνθρωποι. Η έκθεση σημειώνει επιπλέον, πως σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση και τις ΗΠΑ, 300 εκατομμύρια θέσεις εργασίας θα μπορούσαν να χαθούν από την αυτοματοποίηση. Και αυτό θα μπορούσε να είναι τρομερό, λέει ο Martin Ford, συγγραφέας του βιβλίου Rule of the Robots: How Artificial Intelligence Will Transform Everything.
«Δεν είναι μόνο ότι αυτό θα συμβεί σε μεμονωμένα άτομα, αλλά θα μπορούσε να είναι αρκετά συστημικό», λέει. «Θα μπορούσε να συμβεί σε πολλούς ανθρώπους, ενδεχομένως αρκετά ξαφνικά, ενδεχομένως σε κάποιους ταυτόχρονα. Και αυτό έχει επιπτώσεις όχι μόνο για τα άτομα αυτά, αλλά για ολόκληρη την οικονομία».
Ευτυχώς, δεν είναι μόνο άσχημα νέα. Οι εμπειρογνώμονες προειδοποιούν με μια επιφύλαξη πως ακόμα υπάρχουν πράγματα, τα οποία η τεχνητή νοημοσύνη δεν είναι ικανή να κάνει ή να σκεφτεί. Τέτοιες εργασίες είναι αυτές που απαιτούν σαφώς ανθρώπινες ιδιότητες, όπως η συναισθηματική νοημοσύνη και η σκέψη εκτός πλαισίου. Και η μετακίνηση σε ρόλους που εστιάζουν σε αυτές τις δεξιότητες, θα μπορούσε να βοηθήσει να μειωθούν οι πιθανότητες αντικατάστασης.
Επιστήμη, ιατρική, νομική
«Νομίζω ότι υπάρχουν γενικά τρεις κατηγορίες που δεν θα αντικατασταθούν στο ορατό μέλλον», λέει ο Ford. «Η πρώτη θα ήταν οι θέσεις εργασίας που είναι πραγματικά δημιουργικές: δεν κάνεις τυποποιημένες εργασίες ή απλά αναδιατάσσεις πράγματα, αλλά πραγματικά σκέφτεσαι νέες ιδέες και χτίζεις κάτι καινούργιο».
Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι όλες οι θέσεις εργασίας που θεωρούνται «δημιουργικές» είναι ασφαλείς. Βασικοί αλγόριθμοι μπορούν να κατευθύνουν ένα ρομπότ να αναλύσει εκατομμύρια εικόνες, επιτρέποντας στην τεχνητή νοημοσύνη να κατακτήσει την αισθητική άμεσα. Αλλά υπάρχει κάποια ασφάλεια σε άλλα είδη δημιουργικότητας, λέει ο Ford: «στην επιστήμη, την ιατρική και τη νομική… άνθρωποι των οποίων η δουλειά είναι να επινοούν μια νέα νομική στρατηγική ή επιχειρηματική στρατηγική. Νομίζω ότι εκεί θα συνεχίσει να υπάρχει θέση για τους ανθρώπους».
Θέσεις που απαιτούν εξελιγμένες διαπροσωπικές σχέσεις
Η δεύτερη κατηγορία, συνεχίζει, είναι οι θέσεις εργασίας που απαιτούν εξελιγμένες διαπροσωπικές σχέσεις. Επισημαίνει τις νοσοκόμες, τους συμβούλους επιχειρήσεων και τους δημοσιογράφους ερευνητές. Πρόκειται για δουλειές, λέει, «όπου χρειάζεται πολύ βαθιά κατανόηση των ανθρώπων. Νομίζω ότι θα περάσει πολύς καιρός προτού η τεχνητή νοημοσύνη αποκτήσει την ικανότητα να αλληλοεπιδρά με τρόπους που πραγματικά δημιουργούν σχέσεις».
Θέσεις όπου ζητείται η ικανότητα επίλυσης προβλημάτων σε απρόβλεπτα περιβάλλοντα
Η τρίτη ασφαλής ζώνη, λέει ο Ford, «είναι οι θέσεις εργασίας που απαιτούν πραγματικά μεγάλη κινητικότητα και επιδεξιότητα και ικανότητα επίλυσης προβλημάτων σε απρόβλεπτα περιβάλλοντα». Πολλές εμπορικές θέσεις εργασίας – σκεφτείτε ηλεκτρολόγους, υδραυλικούς, συγκολλητές και τα παρόμοια – εμπίπτουν σε αυτή την ομπρέλα. «Είναι τα είδη των θέσεων εργασίας όπου αντιμετωπίζεις συνεχώς νέες καταστάσεις», προσθέτει. «Είναι ίσως οι πιο δύσκολες από οτιδήποτε άλλο που μπορεί να αυτοματοποιηθεί. Για να αυτοματοποιήσετε τέτοιες δουλειές, θα χρειαζόσασταν ένα ρομπότ επιστημονικής φαντασίας».
Ενώ οι άνθρωποι θα παραμείνουν πιθανότατα σε θέσεις εργασίας που εμπίπτουν σε αυτές τις κατηγορίες, αυτό δεν σημαίνει ότι τα επαγγέλματα αυτά είναι εντελώς απομονωμένα από την άνοδο της τεχνητής νοημοσύνης. Στην πραγματικότητα, λέει η Joanne Song McLaughlin, αναπληρώτρια καθηγήτρια οικονομικών της εργασίας στο Πανεπιστήμιο του Μπάφαλο των ΗΠΑ, οι περισσότερες θέσεις εργασίας, ανεξαρτήτως κλάδου, έχουν πτυχές που είναι πιθανό να αυτοματοποιηθούν από την τεχνολογία.
Συνεργασία τεχνητής νοημοσύνης – ανθρώπου
«Σε πολλές περιπτώσεις, δεν υπάρχει άμεση απειλή για τις θέσεις εργασίας», λέει η ίδια, «αλλά τα καθήκοντα θα αλλάξουν». Οι ανθρώπινες θέσεις εργασίας θα επικεντρωθούν περισσότερο στις διαπροσωπικές δεξιότητες, συνεχίζει η Song McLaughlin. «Είναι εύκολο να φανταστεί κανείς ότι, για παράδειγμα, η τεχνητή νοημοσύνη θα ανιχνεύει καρκίνους πολύ καλύτερα από ό,τι θα μπορούσαν οι άνθρωποι. Στο μέλλον, υποθέτω ότι οι γιατροί θα χρησιμοποιούν αυτή τη νέα τεχνολογία. Αλλά δεν νομίζω ότι θα αντικατασταθεί ολόκληρος ο ρόλος του γιατρού».
Ενώ ένα ρομπότ μπορεί φαινομενικά να κάνει καλύτερη δουλειά στην ανεύρεση του καρκίνου, λέει, οι περισσότεροι άνθρωποι θα εξακολουθούν να θέλουν έναν γιατρό – ένα πραγματικό πρόσωπο – να είναι αυτός που θα τους το πει. Αυτό ισχύει για όλες σχεδόν τις δουλειές, προσθέτει, και έτσι η ανάπτυξη αυτών των σαφώς ανθρώπινων δεξιοτήτων θα μπορούσε να βοηθήσει τους ανθρώπους να μάθουν να κάνουν τη δουλειά τους παράλληλα με την τεχνητή νοημοσύνη.
«Νομίζω ότι είναι έξυπνο να σκεφτόμαστε ‘’ποια καθήκοντα στη δουλειά μου θα αντικατασταθούν ή θα γίνουν καλύτερα από υπολογιστή ή τεχνητή νοημοσύνη; ποιες είναι οι συμπληρωματικές μου δεξιότητες;’’» Παραδείγματος χάρη, οι ταμίες των τραπεζών κάποτε έπρεπε να είναι πολύ ακριβείς στην καταμέτρηση χρημάτων. Τώρα, αυτή η εργασία έχει αυτοματοποιηθεί – αλλά υπάρχει ακόμα θέση για τον ταμία. «Η εργασία της καταμέτρησης χρημάτων έγινε παρωχημένη λόγω μιας μηχανής», λέει. «Αλλά τώρα, οι ταμίες επικεντρώνονται περισσότερο στη σύνδεση με τους πελάτες και στην παρουσίαση νέων προϊόντων. Η κοινωνική δεξιότητα έχει γίνει πιο σημαντική».
Είναι σημαντικό να σημειωθεί, λέει η Ford, ότι μια προηγμένη εκπαίδευση ή μια υψηλόμισθη θέση δεν αποτελεί άμυνα κατά της εξαγοράς από την τεχνητή νοημοσύνη. «Μπορεί να σκεφτούμε ότι το άτομο σε μια υψηλόβαθμη θέση εργασίας είναι ψηλότερα στην ‘’τροφική αλυσίδα’’ από κάποιον που οδηγεί ένα αυτοκίνητο για να ζήσει», λέει. «Αλλά το μέλλον της θέσης του υπαλλήλου απειλείται περισσότερο από την θέση του οδηγού της Uber, επειδή δεν έχουμε ακόμη αυτοκίνητα που κινούνται μόνα τους, αλλά η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί σίγουρα να γράφει εκθέσεις. Σκεφτείτε το άτομο που εργάζεται στην καθαριότητα δωματίων ξενοδοχείων – είναι πραγματικά δύσκολο να αυτοματοποιηθεί αυτή η δουλειά».
Εν ολίγοις, η αναζήτηση ρόλων σε δυναμικά, μεταβαλλόμενα περιβάλλοντα που περιλαμβάνουν απρόβλεπτες εργασίες είναι ένας καλός τρόπος για να αποτρέψετε την απώλεια θέσεων εργασίας από την τεχνητή νοημοσύνη. Τουλάχιστον, για λίγο καιρό.
- -