Μετά από μια σταθερή ανοδική πορεία φέτος, τα 30ετή ομόλογα στις ΗΠΑ, τη Γαλλία, την Ιαπωνία και τη Βρετανία βρίσκονται όλα κοντά στα υψηλότερα επίπεδα τους από την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση του 2007 – 09. Και οι κυβερνήσεις ποντάρουν στην ανάπτυξη του κλάδου της τεχνητής νοημοσύνης για να μπορέσουν να αντεπεξέλθουν στα κόστη που (και) αυτή η άνοδος επιφέρει.
Αυτό το επίτευγμα είναι ιδιαίτερα εντυπωσιακό για τη Βρετανία, όπου τα υψηλά επίπεδα που είχαν καταγραφεί κατά τη διάρκεια του δημοσιονομικού πανικού το 2022 έχουν ξεπεραστεί εδώ και καιρό.
Για όσους αναρωτιόνταν αν, όταν ο πληθωρισμός θα υποχωρούσε μετά την πανδημία, οι αποδόσεις θα επέστρεφαν στα χαμηλά επίπεδα της δεκαετίας του 2010, οι αγορές φαίνεται να έχουν δώσει μια κατηγορηματική απάντηση: δεν θα επιστρέψουν.
Αντιθέτως, είναι πιθανό να ανέβουν ακόμη περισσότερο.
Οι αιτίες
Οι αιτίες είναι σαφείς:
- Ο πληθωρισμός δεν έχει ακόμη νικηθεί πλήρως, αποτρέποντας τις κεντρικές τράπεζες από τη μείωση των επιτοκίων. Ακόμη και η Ιαπωνία, αν και διστακτικά, εγκαταλείπει τις πολιτικές χαλαρής νομισματικής πολιτικής (αν και όχι αρκετά ώστε να ενισχυθεί το γιεν, το οποίο τόσο η Ιαπωνία όσο και οι ΗΠΑ έχουν στηρίξει με επίσημες αγορές).
- Τα τεράστια δημοσιονομικά ελλείμματα των πλούσιων χωρών δεν δείχνουν σημάδια ουσιαστικής μείωσης, αυξάνοντας την πιθανότητα οι κυβερνήσεις να αναγκάσουν τελικά τις κεντρικές τράπεζες να μειώσουν το χρέος τους μέσω πληθωρισμού.
- Οι γεωπολιτικές αναταραχές, όπως ο πόλεμος με το Ιράν και οι δασμοί, αυξάνουν την αποζημίωση για τον κίνδυνο που απαιτούν οι επενδυτές.
- Δεν βοηθά το γεγονός ότι ο Κέβιν Γουόρς, ο νέος πρόεδρος της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ, δεν κατάφερε να κάνει καλή πρώτη εντύπωση στις αγορές.
Οι υψηλές αποδόσεις των ομολόγων αποτελούν πρόβλημα για τις χρεωμένες κυβερνήσεις.
Κάθε αύξηση κατά μία ποσοστιαία μονάδα στις αποδόσεις των αμερικανικών ομολόγων, για παράδειγμα, κοστίζει στη χώρα επιπλέον πληρωμές τόκων που αντιστοιχούν στο 1,3% του ετήσιου ΑΕΠ μέσα σε μια δεκαετία.
Στοιχηματίζοντας στην AI
Ωστόσο, σύμφωνα με τον Economist, γίνεται όλο και πιο δύσκολο να ελπίζει κάποιος ότι οι κυβερνήσεις θα σφίξουν το ζωνάρι για να αντισταθμίσουν αυτή την πίεση.
Στις ΗΠΑ, κάθε κόμμα φαίνεται να ελπίζει ότι η «καυτή πατάτα» της κρίσης χρέους θα καταλήξει στο άλλο.
Οι προεδρικές εκλογές της Γαλλίας το επόμενο έτος ενδέχεται να μετατραπούν σε μάχη μεταξύ της αριστεράς και της ακροδεξιάς.
Η Ιαπωνία, παραδόξως, προχωρά σε δημοσιονομικά μέτρα τόνωσης.
Όσο περισσότερο καθυστερούν οι κυβερνήσεις να προβούν σε προσαρμογές, τόσο μεγαλύτερες γίνονται αυτές οι προσαρμογές.
Οι κυβερνήσεις φαίνονται όλο και περισσότερο να στοιχηματίζουν στην οικονομική ανάπτυξη για να πληρώσουν τους λογαριασμούς, κάτι που σήμερα σημαίνει ένα στοίχημα στην τεχνητή νοημοσύνη.
Το πρόβλημα είναι ότι η ταχύτερη ανάπτυξη, ενισχύοντας τις επενδύσεις, συνήθως συνεπάγεται υψηλότερα επιτόκια και υψηλότερες αποδόσεις ομολόγων. Σήμερα, τα υψηλότερα επιτόκια της αγοράς έχουν εμφανιστεί πριν από την ταχύτερη ανάπτυξη.
Η τεράστια κλίμακα των επενδύσεων σε κέντρα δεδομένων, που η τράπεζα Goldman Sachs εκτιμά σε 1 τρισεκατομμύριο δολάρια φέτος, καθιστά τη συμβολή του κεφαλαίου στην αύξηση των αποδόσεων, σπανιότερη.
Ωστόσο, η τεχνητή νοημοσύνη δεν έχει ακόμη ενισχύσει την παραγωγικότητα σε μετρήσιμο βαθμό, ακόμη και στην Κίνα, όπου η διάδοση της τεχνολογίας είναι αναμφισβήτητα πιο προχωρημένη.
Μπορεί να περάσει κάποιος χρόνος μέχρι να γίνει αισθητή αυτή η ώθηση. Στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας και της πληροφορικής χρειάστηκαν δεκαετίες για να αυξηθεί αισθητά η παραγωγικότητα.
Ούτε όλες οι οικονομίες θα τα πάνε εξίσου καλά. Τα δημοσιονομικά προβλήματα της Ευρώπης ενδέχεται να επιδεινωθούν αν η τεχνητή νοημοσύνη φέρει μεγαλύτερη ανάπτυξη στην Αμερική, ωθώντας προς τα πάνω τα παγκόσμια επιτόκια, αλλά εμποδίζεται στον «παλιό κόσμο» από άκαμπτες αγορές εργασίας και υψηλό ενεργειακό κόστος. Αυτό θα σήμαινε ακριβότερο χρέος χωρίς περαιτέρω ανάπτυξη.
Οι πιθανές επιπτώσεις
Υπάρχει και ένα άλλο πρόβλημα. Εάν η αύξηση της παραγωγικότητας που θα επιφέρει η τεχνητή νοημοσύνη είναι αρκετά μεγάλη ώστε να αλλάξει ριζικά τη δημοσιονομική ισορροπία οποιασδήποτε χώρας, πιθανότατα θα ακολουθήσουν και εκτεταμένες αναταράξεις στην αγορά εργασίας, πράγμα που σημαίνει περισσότερες δαπάνες για τους άνεργους.
Τα εισοδήματα ενδέχεται επίσης να μετατοπιστούν από την εργασία προς το κεφάλαιο, το οποίο φορολογείται ελαφρύτερα.
Εάν η τεχνητή νοημοσύνη πυροδοτήσει έναν αγώνα εξοπλισμών, οι χώρες θα χρειαστούν επίσης περισσότερες αμυντικές δαπάνες.
Ακόμη και η συναρπαστική προοπτική της αύξησης του προσδόκιμου ζωής, που τροφοδοτείται από επιστημονικές εξελίξεις βασισμένες στην τεχνητή νοημοσύνη, αυξάνει τις κρατικές δαπάνες για τις συντάξεις.
Οικονομολόγοι του Brookings Institution, ενός think tank, εκτιμούν ότι αυτοί οι παράγοντες, σε συνδυασμό με τα υψηλότερα επιτόκια, θα μπορούσαν να μειώσουν κατά περισσότερο από το ήμισυ τη θετική επίδραση της ανάπτυξης που προκαλεί η τεχνητή νοημοσύνη στα αμερικανικά ελλείμματα.
Η τελευταία φορά που μεγάλο μέρος του πλούσιου κόσμου, συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ και της Βρετανίας, παρουσίασε δημοσιονομικά πλεονάσματα ήταν στις αρχές της χιλιετίας.
Για να επιτευχθεί αυτό, απαιτήθηκε ταχεία αύξηση της παραγωγικότητας, η οποία τότε προήλθε από τους υπολογιστές και τα πρώτα στάδια του διαδικτύου. Ωστόσο, έπρεπε να μειωθούν και τα ελλείμματα. Χωρίς δημοσιονομική σύνεση, τα ομόλογα αποτελούν ένα στοίχημα στην τεχνητή νοημοσύνη που φαίνεται εξίσου επικίνδυνο με το να στοιχηματίζει κανείς σε ασταθείς μετοχές του τεχνολογικού κλάδου.