Έλον Μασκ, Τζεφ Μπέζος και νέες διαστημικές startups παρουσιάζουν το Διάστημα ως λύση για την ενεργειακή και κλιματική κρίση, προτείνοντας τροχιακά data centers και έως 50.000 κάτοπτρα που θα στέλνουν ηλιακό φως στη Γη μετά τη δύση.
- Εταιρείες όπως η SpaceX, η Blue Origin και η Reflect Orbital προβάλλουν το Διάστημα ως λύση για ενεργειακές και περιβαλλοντικές πιέσεις στη Γη, προτείνοντας από τροχιακά data centers έως δεκάδες χιλιάδες κάτοπτρα που θα ανακατευθύνουν το ηλιακό φως.
- Ο όρος «starwashing» περιγράφει την πρακτική κατά την οποία οι εταιρείες προβάλλουν το όραμα μιας καλύτερης και βιώσιμης ζωής μέσω του Διαστήματος, υποβαθμίζοντας τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις των εκτοξεύσεων και των δορυφόρων.
- Οι επιστήμονες προειδοποιούν για ατμοσφαιρική και φωτορύπανση, βλάβες στη στιβάδα του όζοντος, επιβάρυνση του κλίματος και αύξηση των διαστημικών απορριμμάτων, αναγνωρίζοντας πάντως ότι ορισμένες διαστημικές τεχνολογίες μπορούν να προσφέρουν πραγματικά περιβαλλοντικά οφέλη.
Καθώς η τεχνητή νοημοσύνη καταναλώνει ολοένα περισσότερη γη και ηλεκτρική ενέργεια, μια νέα γενιά τεχνολογικών εταιρειών υπόσχεται ότι οι λύσεις στα προβλήματα της Γης μπορεί να βρίσκονται στο Διάστημα.
Εάν είναι τόσο δύσκολο να βρεθούν κατάλληλες εκτάσεις για τα data centers στη Γη, γιατί να μην τοποθετηθούν εκατοντάδες χιλιόμετρα πάνω από τον πλανήτη;
Και εάν η ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας αυξάνεται μετά τη δύση του ήλιου, γιατί να μη σταλούν δεκάδες χιλιάδες κάτοπτρα σε τροχιά, ώστε να ανακατευθύνουν το ηλιακό φως προς τη Γη και να τροφοδοτούν φωτοβολταϊκά πάρκα τη νύχτα;
Οι ιδέες μπορεί να μοιάζουν βγαλμένες από επιστημονική φαντασία, αλλά αποτελούν πραγματικές προτάσεις που έχουν παρουσιάσει ο Elon Musk, ο Jeff Bezos και startups της διαστημικής βιομηχανίας.
Καθώς οι ιδιωτικές εταιρείες ηγούνται της νέας «διαστημικής κούρσας» και πραγματοποιούν πλέον περισσότερες εκτοξεύσεις από ολόκληρα κράτη, ακόμη και το Διάστημα αρχίζει να μοιάζει συνωστισμένο.
Η αυξανόμενη ποσότητα των λεγόμενων «διαστημικών απορριμμάτων» έχει προκαλέσει ανησυχίες ότι μεταλλικά αντικείμενα σε τροχιά μπορεί να συγκρουστούν, δημιουργώντας ένα καταστροφικό νέφος θραυσμάτων που θα απειλεί κάθε μελλοντική αποστολή.
Στις 5 Αυγούστου, το εγκαταλελειμμένο ανώτερο τμήμα ενός πυραύλου Falcon 9 της SpaceX προσέκρουσε κατά λάθος στη Σελήνη με ταχύτητα περίπου 8.700 χιλιομέτρων την ώρα, δημιουργώντας έναν νέο κρατήρα πλάτους περίπου 18 μέτρων. Το περιστατικό επιβεβαιώθηκε και αποτυπώθηκε από τη NASA.
Τι είναι το «starwashing»
Καθώς η SpaceX του Musk, η Blue Origin του Bezos και άλλες επιχειρήσεις επεκτείνουν τη δραστηριότητά τους στο Διάστημα, κινδυνεύουν να δημιουργήσουν νέα προβλήματα για τη Γη: ατμοσφαιρική ρύπανση, επιπτώσεις στο κλίμα και φωτορύπανση.
Η πρακτική κατά την οποία οι εταιρείες υποβαθμίζουν αυτές τις αρνητικές συνέπειες, ενώ ταυτόχρονα διαφημίζουν ότι οι διαστημικές τους δραστηριότητες θα βελτιώσουν τη ζωή στη Γη, απέκτησε μια νέα ονομασία: «starwashing».
Ο όρος διαδόθηκε μέσα από πρόσφατο άρθρο της ερευνήτριας Marissa E. Yingling στο The Conversation και αποτελεί παραλλαγή του «greenwashing».
Το greenwashing χρησιμοποιείται για να περιγράψει επιχειρήσεις που προβάλλουν μικρές επενδύσεις στη βιωσιμότητα, αποσπώντας την προσοχή από τη συνολική ρύπανση που προκαλεί η δραστηριότητά τους.
Με παρόμοιο τρόπο, οι διαστημικές εταιρείες επικαλούνται το αίσθημα του «κοσμικού θαυμασμού», υπόσχονται οφέλη για ολόκληρη την ανθρωπότητα και προβάλλουν τα περιβαλλοντικά τους διαπιστευτήρια.
Οι υποσχέσεις της Blue Origin και της Reflect Orbital
Η Blue Origin, για παράδειγμα, δηλώνει ότι αποστολή της είναι να «αποκαταστήσει και να διατηρήσει τη Γη», ενώ στέλνει πυραύλους και σεληνακάτους στο Διάστημα.
Η εταιρεία προβάλλει τη δυνατότητα επαναχρησιμοποίησης των πυραύλων της, τη χρήση καυσίμων με καθαρότερη καύση και την ανάπτυξη τεχνολογιών ουδέτερου ισοζυγίου άνθρακα.
Η Reflect Orbital, startup με έδρα την Καλιφόρνια, σχεδιάζει να τοποθετήσει έως 50.000 δορυφόρους με κάτοπτρα σε τροχιά μέχρι το 2035, ώστε να παρέχει ηλιακό φως κατά παραγγελία.
Η εταιρεία υπόσχεται «άφθονη ενέργεια» και «έναν υγιέστερο πλανήτη», υποστηρίζοντας ότι το ανακατευθυνόμενο φως θα μπορούσε να παρατείνει τη λειτουργία των φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων μετά τη δύση του ήλιου.
Προς το παρόν, οι αμερικανικές αρχές έχουν εγκρίνει μόνο τη δοκιμή ενός δορυφόρου και όχι ολόκληρου του προτεινόμενου αστερισμού. Το πρώτο πείραμα προβλέπει την ανάπτυξη ενός ανακλαστήρα πλάτους περίπου 18 μέτρων.
Οι αστρονόμοι και οι περιβαλλοντικές οργανώσεις προειδοποιούν, ωστόσο, ότι ένα δίκτυο χιλιάδων κατόπτρων θα μπορούσε να προκαλέσει πρωτοφανή φωτορύπανση, να επηρεάσει τις αστρονομικές παρατηρήσεις και να διαταράξει τη συμπεριφορά της άγριας ζωής.
Μια απόσπαση της προσοχής από την κλιματική κρίση;
Η διαρκής έμφαση που δίνουν οι εταιρείες στην τεχνολογική πρόοδο μπορεί να αποσπά την προσοχή από την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης, σύμφωνα με τον Gregers Andersen, μεταδιδακτορικό ερευνητή στο Πανεπιστήμιο της Νότιας Δανίας.
Ο Andersen έχει γράψει βιβλίο για την τάση της Silicon Valley να υπερβάλλει ως προς τη δυνατότητα της τεχνολογίας να επιλύσει την κλιματική αλλαγή.
«Το πρόβλημα είναι ότι όλο αυτό απομακρύνει την προσοχή από την πραγματική επίλυση των προβλημάτων που υπάρχουν εδώ στη Γη», αναφέρει.
«Και νομίζω ότι αυτό ακριβώς περιγράφει ο όρος “starwashing”».
Ανεξάρτητα από το εάν η λέξη θα επικρατήσει, οι ειδικοί υποστηρίζουν ότι το αισιόδοξο marketing των εταιρειών μπορεί να αποκρύπτει πραγματικούς και ελάχιστα κατανοητούς περιβαλλοντικούς κινδύνους.
Η νέα διαστημική κούρσα ως νέος «πυρετός του χρυσού»
Η Magali Delmas, καθηγήτρια διοίκησης στο Institute of the Environment and Sustainability του UCLA, συγκρίνει το νέο διαστημικό σύνορο με τον πυρετό του χρυσού.
«Έβλεπαν μόνο τη θετική πλευρά και όχι τις αρνητικές επιπτώσεις της εξόρυξης στο περιβάλλον», αναφέρει.
«Αυτή η αισιοδοξία γύρω από το Διάστημα υποβαθμίζει πραγματικά ορισμένες από τις προκλήσεις».
Όπως στον πυρετό του χρυσού, οι οικονομικές ευκαιρίες, η τεχνολογική πρόοδος και η υπόσχεση ενός νέου συνόρου μπορεί να επισκιάσουν τις ζημιές που γίνονται ορατές μόνο αργότερα.
Πώς οι πύραυλοι επηρεάζουν την ατμόσφαιρα
Η αναπτυσσόμενη διαστημική βιομηχανία μπορεί να ρυπάνει τα ανώτερα στρώματα της ατμόσφαιρας με τρόπους που οι επιστήμονες μόλις αρχίζουν να κατανοούν.
Οι κινητήρες των πυραύλων απελευθερώνουν αιθάλη στη στρατόσφαιρα, όπου μπορεί να επιβαρύνει τη στιβάδα του όζοντος που προστατεύει τον πλανήτη από την υπεριώδη ακτινοβολία.
Εκλύουν επίσης υδρατμούς, οι οποίοι απορροφούν θερμότητα που ακτινοβολείται από τη Γη και μπορούν να ενισχύσουν τη θέρμανση που προκαλούν τα αέρια του θερμοκηπίου.
Όταν οι δορυφόροι ολοκληρώνουν τη διάρκεια ζωής τους και διαλύονται κατά την επανείσοδό τους στην ατμόσφαιρα, απελευθερώνουν μεταλλικά σωματίδια.
Μελέτες δείχνουν ότι η σκόνη οξειδίου του αλουμινίου μπορεί να αλλάξει τη χημική σύνθεση της ανώτερης ατμόσφαιρας, συμβάλλοντας:
- στην αποδυνάμωση της στιβάδας του όζοντος,
- στη μεταβολή της διάχυσης του ηλιακού φωτός,
- στην ατμοσφαιρική θέρμανση,
- και σε αλλαγές στην κυκλοφορία της ατμόσφαιρας.
Η ακριβής κλίμακα των επιπτώσεων παραμένει αντικείμενο έρευνας, ιδιαίτερα καθώς αυξάνεται ραγδαία ο αριθμός των δορυφόρων χαμηλής τροχιάς.
Από τη φωτορύπανση έως τα οικοσυστήματα
Πέρα από τις μεταβολές στην ατμόσφαιρα, η επέκταση της διαστημικής δραστηριότητας προκαλεί και άλλες περιβαλλοντικές επιπτώσεις.
Οι δορυφόροι αντανακλούν το ηλιακό φως, περιορίζοντας σταδιακά τη θέα του σκοτεινού ουρανού και δυσκολεύοντας τις αστρονομικές παρατηρήσεις.
Οι βάσεις εκτόξευσης μπορούν επίσης να επιβαρύνουν ή να καταστρέψουν ευαίσθητους οικοτόπους άγριας ζωής, ενώ η κατασκευή και η εκτόξευση χιλιάδων δορυφόρων απαιτούν σημαντικές ποσότητες ενέργειας και προκαλούν εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου.
Τα σχέδια για διαστημικά κάτοπτρα δημιουργούν έναν πρόσθετο κίνδυνο: την τεχνητή αλλαγή του φυσικού κύκλου φωτός και σκοταδιού, ο οποίος επηρεάζει τον ύπνο των ανθρώπων, τη μετανάστευση των ζώων και τη λειτουργία ολόκληρων οικοσυστημάτων.
Τα πραγματικά περιβαλλοντικά οφέλη του Διαστήματος
Η Delmas επισημαίνει ότι ορισμένες από τις υποσχέσεις των εταιρειών αξίζουν να εξεταστούν και δεν μπορούν όλες να απορριφθούν εύκολα ως greenwashing ή starwashing.
«Κάποια από αυτά είναι πράγματι αληθινά. Αναπτύσσονται νέες τεχνολογίες που μπορούν να είναι πραγματικά εκπληκτικές», αναφέρει.
Η διαστημική δραστηριότητα έχει ήδη προσφέρει σημαντικά εργαλεία για την προστασία του περιβάλλοντος.
Δορυφόροι που ανιχνεύουν μεθάνιο έχουν εντοπίσει τα τελευταία χρόνια διαρροές από εγκαταστάσεις πετρελαίου και φυσικού αερίου πολύ μεγαλύτερες από εκείνες που είχαν δηλωθεί.
Οι πληροφορίες αυτές είναι καθοριστικές για τον περιορισμό των εκπομπών μεθανίου, ενός ιδιαίτερα ισχυρού αερίου του θερμοκηπίου.
Παράλληλα, αρκετοί αστροναύτες έχουν περιγράψει το σοκ που ένιωσαν βλέποντας από το Διάστημα πόσο λεπτή και εύθραυστη μοιάζει η ατμόσφαιρα της Γης.
Η εμπειρία αυτή, γνωστή ως «overview effect», έχει μετατρέψει έναν απροσδόκητα μεγάλο αριθμό αστροναυτών σε υποστηρικτές της περιβαλλοντικής και κλιματικής δράσης.
Ποια πρόοδο θέλουμε πραγματικά;
Ο Andersen προειδοποιεί ότι το κοινό δεν θα πρέπει να αποδέχεται άκριτα τις αφηγήσεις των τεχνολογικών μεγιστάνων περί «προόδου».
Κατά την άποψή του, οι εταιρείες επιχειρούν να καλλιεργήσουν αισιοδοξία για το μέλλον, την ώρα που οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι ο κόσμος κατευθύνεται προς υψηλότερες θερμοκρασίες και συχνότερες κλιματικές καταστροφές.
Ο ίδιος προτείνει έναν διαφορετικό ορισμό της προόδου: όχι τη δημιουργία διαστημικών αποικιών όπου οι άνθρωποι θα ζουν μια περιορισμένη ζωή, αλλά τη διασφάλιση ότι η ανθρωπότητα θα μπορεί να ευημερεί μακροπρόθεσμα στη Γη.
«Το κοινό εγχείρημα της ανθρωπότητας θα πρέπει να είναι η δημιουργία ενός βιώσιμου πολιτισμού μέσα στα πλανητικά όρια», αναφέρει.
«Οι αφηγήσεις που παρουσιάζουν ουσιαστικά μας απομακρύνουν από αυτή την αποστολή».
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:
- Το Χάρβαρντ έφτιαξε ψηφιακούς κλώνους των καθηγητών του – Πώς εκπαιδεύουν νέους επιχειρηματίες
- Γκρίνια για την ΑΙ στις ΗΠΑ: Γιατί οι Αμερικανοί γυρίζουν την πλάτη στην τεχνητή νοημοσύνη
- Data centers και AI: Έως 500 ml νερού για κάθε ερώτηση, σύμφωνα με ερευνητή του Ιονίου Πανεπιστημίου
