Η πραγματικότητα γίνεται ολοένα δυσκολότερο να διαχωριστεί από την επιστημονική φαντασία. Αυτόνομoι πράκτορες τεχνητής νοημοσύνης φέρονται να παραβιάζουν κυβερνητικούς ιστότοπους, νεφροί γενετικά τροποποιημένων χοίρων μεταμοσχεύονται σε ανθρώπους και η NASA χρηματοδοτεί πειράματα για τον εντοπισμό ορυκτών σε αστεροειδείς.
Ένας ακόμη τομέας στον οποίο τα όρια ανάμεσα στο πραγματικό και το φανταστικό θολώνουν είναι η «ανάγνωση του εγκεφάλου». Το ζήτημα βρίσκεται στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος μετά τη δημοσίευση ενός δοκιμίου 168 σελίδων από τον επιχειρηματία και επενδυτή Σατουρνέν Πινιέ, με τίτλο Phase Lock, στο οποίο αναφέρεται εκτενώς ο Τζον Θόρνχιλ των Financial Times.
Στο κείμενό του, ο Πινιέ περιγράφει την ταχύτατη εξέλιξη των διεπαφών εγκεφάλου-υπολογιστή (BCI) και υποστηρίζει ότι, κάποια στιγμή στο μέλλον, αυτές θα μπορούσαν να επιτρέψουν την αναβάθμιση του ανθρώπινου «λογισμικού» — δηλαδή των γνωστικών μας δυνατοτήτων.
Οι συγκεκριμένες τεχνολογίες χρησιμοποιούνται ήδη σε ιατρικές εφαρμογές, μεταξύ άλλων για την αντιμετώπιση της νόσου Πάρκινσον και για να επιτρέπουν σε ανθρώπους με παράλυση να χειρίζονται υπολογιστές. Ο Πινιέ εκτιμά ότι θα μπορούσαν μελλοντικά να προσφέρουν στους ανθρώπους πρωτόγνωρες γνωστικές ικανότητες. Αναγνωρίζει, ωστόσο, ότι η εξέλιξη αυτή ενέχει σοβαρούς κινδύνους.
Όπως εξηγεί, εάν δεν ζούσαμε σε μια εποχή επιταχυνόμενης ανάπτυξης της τεχνητής νοημοσύνης, θα προτιμούσε να επιβραδυνθεί η εξέλιξη της νευροτεχνολογίας, καθώς οι κίνδυνοι είναι πολύ μεγάλοι. Σε έναν κόσμο, όμως, όπου η τεχνητή νοημοσύνη εξελίσσεται με ταχύτητα, θεωρεί ότι οι δυνατότητες αξιοποίησης της νευροτεχνολογίας για την ευθυγράμμιση των συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης με τα ανθρώπινα συμφέροντα είναι τεράστιες.
Θέμα χρόνου η AI να ξεπεράσει τον άνθρωπο
Ο Πινιέ, επιχειρηματίας και επενδυτής με έδρα το Σαν Φρανσίσκο, αφιέρωσε μήνες στη μελέτη του κλάδου. Ο Θόρνχιλ θεωρεί ότι οι απόψεις του αντανακλούν μια ευρύτερη πεποίθηση στη Σίλικον Βάλεϊ: ότι είναι θέμα χρόνου η τεχνητή νοημοσύνη να ξεπεράσει τις ανθρώπινες δυνατότητες. Εάν δεν είναι εφικτό να επιβραδυνθεί η ανάπτυξή της, υποστηρίζει αυτή η προσέγγιση, τότε θα πρέπει να επιταχυνθούν και οι ανθρώπινες δυνατότητες, ώστε οι άνθρωποι να διατηρήσουν ουσιαστικό ρόλο.
Παρόμοια λογική βρισκόταν πίσω από την ίδρυση της Neuralink από τον Ίλον Μασκ το 2016, με στόχο την ανάπτυξη εμφυτεύσιμων διεπαφών εγκεφάλου-υπολογιστή. Λίγο μετά την ανακοίνωση της εταιρείας, ο Μασκ είχε υποστηρίξει ότι οι υπολογιστές μπορούν να επικοινωνούν με ταχύτητα ενός τρισεκατομμυρίου bit ανά δευτερόλεπτο, ενώ οι άνθρωποι περιορίζονται περίπου στα 10 bit ανά δευτερόλεπτο. Κατά την άποψή του, η αύξηση αυτού του «εύρους ζώνης» θα απαιτούσε τη συγχώνευση της βιολογικής με την ψηφιακή νοημοσύνη, οδηγώντας σε μια μορφή ανθρώπου-μηχανής.
Η πρόοδος της τεχνητής νοημοσύνης δημιουργεί νέες ερευνητικές δυνατότητες και προσελκύει ολοένα περισσότερα κεφάλαια. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει ο Πινιέ, οι επενδύσεις επιχειρηματικών κεφαλαίων στη νευροτεχνολογία υπερδιπλασιάστηκαν, από 2,3 δισ. δολάρια το 2024 σε 4,8 δισ. δολάρια το 2025.
Η βασική του θέση είναι ότι η νευροτεχνολογία θα μπορούσε την επόμενη δεκαετία να επωφεληθεί από τις ίδιες οικονομίες κλίμακας που συνέβαλαν στην ανάπτυξη των μεγάλων γλωσσικών μοντέλων την προηγούμενη δεκαετία. Τα μοντέλα αυτά αξιοποιούν τεράστια υπολογιστική ισχύ και μεγάλες ποσότητες δεδομένων για να αναγνωρίζουν μοτίβα και να παράγουν απαντήσεις. Αντίστοιχα, τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης θα μπορούσαν, με επαρκή δεδομένα εγκεφαλικής δραστηριότητας και υπολογιστική ισχύ, να αναγνωρίζουν και να αναπαράγουν μοτίβα της ανθρώπινης σκέψης. Μια τέτοια προσέγγιση θα μπορούσε να βοηθήσει στην καλύτερη κατανόηση του εγκεφάλου και, πιο αμφιλεγόμενα, στην ενίσχυση των δυνατοτήτων του.
Ο Πινιέ αναγνωρίζει τους κινδύνους, υποστηρίζει όμως ότι, εφόσον εφαρμοστεί με ηθικούς όρους, η προσέγγιση αυτή θα μπορούσε να συμβάλει στην ανάπτυξη ασφαλέστερων συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης. Εάν τα μοντέλα εκπαιδεύονται με δεδομένα εγκεφαλικής δραστηριότητας που συλλέγονται από συσκευές BCI, θα μπορούσαν να ευθυγραμμίζονται με τις ανθρώπινες αξίες μέσω μιας διαδικασίας που ο ίδιος αποκαλεί «ευθυγράμμιση μέσω ενσωμάτωσης». Θεωρεί ότι αυτή η μέθοδος ενδέχεται να είναι πιο αξιόπιστη από τις σημερινές προσπάθειες ελέγχου των συστημάτων από εξωτερικούς μηχανισμούς.
Οι υπάρχουσες ιατρικές εφαρμογές
Μέχρι σήμερα, οι επεμβατικές διεπαφές εγκεφάλου-υπολογιστή έχουν χρησιμοποιηθεί κυρίως σε ιατρικές εφαρμογές, με ηλεκτρόδια που εμφυτεύονται στον εγκέφαλο. Σε πρόσφατη μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Nature Medicine, περιγράφηκε η περίπτωση ενός 45χρονου άνδρα με παράλυση, ο οποίος μέσα σε δύο χρόνια κατάφερε να συνθέσει 183.060 προτάσεις μέσω μιας τέτοιας συσκευής. Η τεχνολογία τού επέτρεψε να ελέγχει τον κέρσορα και να επικοινωνεί με μέσο ρυθμό 56 λέξεων το λεπτό.
Παράλληλα, εξελίσσονται ταχύτερα και μη επεμβατικές μέθοδοι απεικόνισης του εγκεφάλου. Αυτή την εβδομάδα, η βρετανική νεοφυής εταιρεία Cerca Magnetics εξασφάλισε κρατική χρηματοδότηση 7 εκατ. λιρών για την εγκατάσταση υπηρεσιών μη επεμβατικής εγκεφαλικής απεικόνισης σε δύο νοσοκομεία του βρετανικού Εθνικού Συστήματος Υγείας (NHS), με στόχο τη βελτίωση της αντιμετώπισης της επιληψίας.
Ο Ματ Μπρουκς, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Νότιγχαμ και πρόεδρος της Cerca Magnetics, εκτιμά ότι η εγκεφαλική απεικόνιση ανοίγει «απίστευτες ευκαιρίες» για την ιατρική έρευνα. Όπως επισημαίνει, η συγκεκριμένη τεχνολογία δεν ανήκει πλέον αποκλειστικά στον χώρο της επιστημονικής φαντασίας.
Ωστόσο, δεν συμμερίζονται όλοι οι ειδικοί τις πιο φιλόδοξες προβλέψεις του Πινιέ. Ορισμένοι νευροτεχνολόγοι θεωρούν ενδιαφέρουσα την ιδέα ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα μπορούσε να αναγνωρίζει όλο και περισσότερα μοτίβα εγκεφαλικής δραστηριότητας, αλλά παραμένουν επιφυλακτικοί ως προς το εάν αυτό θα οδηγήσει πράγματι σε αποκωδικοποίηση σύνθετων σκέψεων.
Η ίδια σκέψη —για παράδειγμα, η επιθυμία κάποιου να φάει ένα μήλο— μπορεί να συνοδεύεται από διαφορετικά εγκεφαλικά σήματα ανάλογα με το εάν το άτομο είναι χαρούμενο, πεινασμένο, καταθλιπτικό ή έχει υποστεί διάσειση. Η ερμηνεία της εγκεφαλικής δραστηριότητας, επομένως, δεν είναι μια απλή διαδικασία αντιστοίχισης συγκεκριμένων σημάτων με συγκεκριμένες σκέψεις.
Ακόμη μεγαλύτερη πρόκληση αποτελεί η πιθανότητα αμφίδρομης επικοινωνίας, κατά την οποία η τεχνητή νοημοσύνη δεν θα «διαβάζει» μόνο τον εγκέφαλο, αλλά θα μπορεί και να «γράφει» σε αυτόν, επηρεάζοντας άμεσα τη δραστηριότητά του. Μια τέτοια εξέλιξη θα απαιτούσε τεχνολογικές δυνατότητες που παραμένουν εξαιρετικά δύσκολες.
Παρά τις αμφιβολίες, οι επενδυτές επιχειρηματικών κεφαλαίων συχνά επιδιώκουν να στηρίξουν καινοτόμες ιδέες που βρίσκονται ακόμη μακριά από την ευρεία αποδοχή. Ακόμη κι αν οι πιο φιλόδοξες προβλέψεις δεν επιβεβαιωθούν, η έρευνα μπορεί να παράγει πολύτιμα δεδομένα και να προσφέρει νέες δυνατότητες στην ιατρική. Το ερώτημα είναι εάν η τεχνολογία θα καταφέρει να διαβάσει πραγματικά τις σκέψεις μας — και, εάν το πετύχει, ποιος θα ελέγχει αυτή τη δύναμη.