Η τεχνητή νοημοσύνη παρουσιάστηκε τα τελευταία χρόνια ως η τεχνολογία που θα άλλαζε ριζικά την αγορά εργασίας, οδηγώντας ακόμη και στην αντικατάσταση εκατομμυρίων εργαζομένων. Ωστόσο, η πραγματικότητα φαίνεται να εξελίσσεται διαφορετικά, καθώς ολοένα και περισσότερες επιχειρήσεις που προχώρησαν σε απολύσεις για να αντικαταστήσουν προσωπικό με συστήματα AI αναγκάζονται πλέον να επαναπροσλάβουν τους ίδιους εργαζομένους.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Ford, όπου ανώτατα στελέχη παραδέχθηκαν ότι η εταιρεία υπερεκτίμησε τις δυνατότητες της τεχνητής νοημοσύνης κατά τον σχεδιασμό προϊόντων.
Η παραδοχή της Ford για τα όρια της τεχνητής νοημοσύνης
Ο ανώτερος διευθυντής της Ford, Τσαρλς Πουν, ανέφερε ότι η τεχνητή νοημοσύνη αποτελεί ένα εξαιρετικό εργαλείο, όμως η αποτελεσματικότητά της εξαρτάται από την ποιότητα των δεδομένων με τα οποία εκπαιδεύεται.
Όπως δήλωσε, η εταιρεία πίστεψε λανθασμένα ότι αρκούσε να εισαγάγει στην AI τις υπάρχουσες προδιαγραφές σχεδιασμού ώστε να παραχθεί ένα προϊόν υψηλής ποιότητας. Στην πράξη, όμως, αυτό δεν συνέβη.
Η παραδοχή αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς μόλις πριν από έναν χρόνο ο διευθύνων σύμβουλος της Ford, Τζιμ Φάρλεϊ, είχε επικρίνει την ποιότητα των εργαζομένων στις χειρωνακτικές εργασίες στις Ηνωμένες Πολιτείες και είχε προβλέψει ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα άφηνε πίσω πολλούς εργαζομένους γραφείου, αντικαθιστώντας κυριολεκτικά τις μισές θέσεις εργασίας στις ΗΠΑ.
Το φαινόμενο του «AI boomerang»
Η Ford δεν αποτελεί μεμονωμένη περίπτωση. Πλήθος επιχειρήσεων που απέλυσαν προσωπικό για να βασιστούν περισσότερο στην τεχνητή νοημοσύνη διαπιστώνουν πλέον ότι οι άνθρωποι δεν αντικαθίστανται τόσο εύκολα από τις μηχανές.
Το φαινόμενο αυτό, που χαρακτηρίζεται ως «AI boomerang», αποτυπώνεται σε έκθεση της εταιρείας ερευνών αγοράς Forrester Research για το 2025. Σύμφωνα με την έρευνα, το 55% των εργοδοτών μετάνιωσε για τις απολύσεις προσωπικού που πραγματοποίησε εξαιτίας της τεχνητής νοημοσύνης.
Στο ίδιο συμπέρασμα κατέληξε και η βρετανική εταιρεία λογισμικού Orgvue, η οποία διαπίστωσε ότι το ίδιο ποσοστό επιχειρήσεων που συμμετείχαν στην έρευνά της εξέφρασε δεύτερες σκέψεις μετά τις απολύσεις που έγιναν για να δημιουργηθεί χώρος για την AI.
Παράλληλα, άλλη μελέτη έδειξε ότι σχεδόν μία στις τρεις επιχειρήσεις που μείωσαν το προσωπικό τους λόγω της αύξησης της παραγωγικότητας από την τεχνητή νοημοσύνη προχώρησαν αργότερα στην επαναπρόσληψη εργαζομένων ακριβώς στις ίδιες θέσεις.
Μάλιστα, οι εκτιμήσεις δείχνουν ότι η τάση αυτή ενδέχεται να ενισχυθεί. Πρόσφατη έρευνα προβλέπει ότι μέχρι το επόμενο έτος οι μισές εταιρείες που αντικατέστησαν εργαζομένους στην εξυπηρέτηση πελατών ή σε λειτουργικές θέσεις με τεχνητή νοημοσύνη θα αναγκαστούν να στελεχώσουν εκ νέου αυτές τις θέσεις, έστω και με διαφορετικές ονομασίες.
Οι δυσκολίες που αντιμετωπίζει η AI στην πράξη
Η εικόνα αυτή απέχει σημαντικά από τις προβλέψεις πολλών στελεχών της βιομηχανίας της τεχνητής νοημοσύνης, τα οποία υποστηρίζουν ότι οι μηχανές θα μπορούν σύντομα να εκτελούν τόσο μεγάλο αριθμό εργασιών ώστε η Βιομηχανική Επανάσταση να μοιάζει με μια μικρή υποσημείωση στην ιστορία.
Η Μέγκαν Σλαμπίνσκι, στέλεχος της συμβουλευτικής εταιρείας Robert Half, δήλωσε στην επιχειρηματική ιστοσελίδα Fast Company ότι οι εταιρείες που κινήθηκαν υπερβολικά γρήγορα προς την AI διαπιστώνουν πλέον στην πράξη τις αδυναμίες της.
Όπως εξήγησε, η μετάβαση στην τεχνητή νοημοσύνη προσέφερε αρχικά οφέλη στην αποδοτικότητα, αλλά παράλληλα δημιούργησε σημαντικά κενά στην ποιότητα, στην εποπτεία και στη λήψη αποφάσεων. Σύμφωνα με την ίδια, η AI δεν αποτελεί τη συνολική λύση που πολλοί πίστεψαν αρχικά.
Τα ακριβά λάθη της τεχνητής νοημοσύνης
Η εξυπηρέτηση πελατών θεωρούνταν για μεγάλο χρονικό διάστημα ένας από τους τομείς όπου η τεχνητή νοημοσύνη θα μπορούσε εύκολα να αντικαταστήσει τους ανθρώπους. Ωστόσο, στην πράξη σημειώθηκαν αρκετά σοβαρά περιστατικά.
Τον Μάρτιο, η Meta ανακοίνωσε ότι οι χρήστες των κοινωνικών δικτύων Facebook και Instagram που έχαναν την πρόσβαση στους λογαριασμούς τους δεν θα εξυπηρετούνταν πλέον από εκπρόσωπο της εταιρείας, αλλά από chatbot που βασίζεται στην τεχνητή νοημοσύνη.
Η απόφαση αυτή αξιοποιήθηκε από κυβερνοεγκληματίες. Τον Μάιο, χάκερ κατάφεραν να αποκτήσουν τον έλεγχο 34.000 λογαριασμών στο Instagram εκμεταλλευόμενοι κενό ασφαλείας στο σύστημα εξυπηρέτησης πελατών της Meta, το οποίο επέτρεπε την αλλαγή κωδικού πρόσβασης απλώς μέσω σχετικού αιτήματος προς το chatbot.
Ανάμεσα στους λογαριασμούς που επηρεάστηκαν βρισκόταν και ο πρώην λογαριασμός κοινωνικών δικτύων του Λευκού Οίκου επί προεδρίας Μπαράκ Ομπάμα, από τον οποίο δημοσιεύθηκαν παράξενα μηνύματα στο Instagram που χλεύαζαν τον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ και υποστήριζαν ότι ο Λευκός Οίκος βρισκόταν «υπό σιιτικό έλεγχο».
Ειδικοί επισημαίνουν ότι οι απατεώνες εκμεταλλεύονται το γεγονός πως τα chatbot έχουν σχεδιαστεί ώστε να είναι ιδιαίτερα πρόθυμα να ικανοποιούν τους χρήστες. Σε μία ακόμη χαρακτηριστική περίπτωση, chatbot αμερικανικής αντιπροσωπείας αυτοκινήτων χειραγωγήθηκε ώστε να πουλήσει ένα SUV της Chevrolet έναντι μόλις ενός δολαρίου.
Το υψηλό κόστος και οι περιορισμοί
Η τεχνητή νοημοσύνη αντιμετωπίζει και σημαντικά οικονομικά εμπόδια. Τεχνολογικοί κολοσσοί όπως οι Meta, Amazon και Uber έχουν περιορίσει σημαντικά τη χρήση της από τους εργαζομένους τους, καθώς το κόστος λειτουργίας αποδείχθηκε ιδιαίτερα υψηλό.
Τον Μάιο αποκαλύφθηκε ότι μία εταιρεία, η οποία δεν κατονομάστηκε, επιβάρυνε κατά λάθος τον λογαριασμό της με χρέωση ύψους 500 εκατομμυρίων δολαρίων προς την εταιρεία τεχνητής νοημοσύνης Anthropic μέσα σε έναν μόνο μήνα.
Γιατί η ανθρώπινη παρουσία παραμένει απαραίτητη
Παρά την ταχεία εξέλιξη της τεχνολογίας, αρκετοί ειδικοί υποστηρίζουν ότι το βασικό πρόβλημα παραμένει άλυτο. Η γενετική τεχνητή νοημοσύνη δημιουργεί κείμενα, εικόνες και βίντεο βασιζόμενη σε πρότυπα που έχει μάθει από τεράστιες ποσότητες δεδομένων και δεν διαθέτει πραγματική ικανότητα λογικής σκέψης.
Στην ουσία, τα συστήματα αυτά προβλέπουν ποια είναι η πιθανότερη ανθρώπινη απάντηση χωρίς να κατανοούν πραγματικά τα γεγονότα. Για τον λόγο αυτό παράγουν συχνά λανθασμένες πληροφορίες, γνωστές ως «παραισθήσεις» (hallucinations).
Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να λειτουργήσει αποτελεσματικά σε εργασίες όπου το αποτέλεσμα είναι σαφώς σωστό ή λανθασμένο και μπορεί να ελεγχθεί αυτόματα. Ωστόσο, οι περισσότερες επαγγελματικές δραστηριότητες απαιτούν ανθρώπινη εποπτεία, γνωστή ως «human-in-the-loop».
Όπως αναφέρει η Daily Mail εξαίρεση θεωρείται σε μεγάλο βαθμό ο προγραμματισμός ηλεκτρονικών υπολογιστών, γεγονός που εξηγεί γιατί λίγοι αναμένουν ότι η Silicon Valley θα επαναπροσλάβει σύντομα τους εργαζομένους που απολύθηκαν στον συγκεκριμένο κλάδο.
Την προηγούμενη εβδομάδα ακόμη και ο επικεφαλής της Meta, Μαρκ Ζάκερμπεργκ, δήλωσε ότι δεν πιστεύει πως η τεχνητή νοημοσύνη θα οδηγήσει σε μαζικές απώλειες θέσεων εργασίας.
Παρότι οι υποστηρικτές της AI εκτιμούν ότι η τεχνολογία εξελίσσεται με εντυπωσιακούς ρυθμούς και θα ξεπεράσει σταδιακά τα σημερινά προβλήματα, οι επικριτές της υποστηρίζουν ότι το βασικό ζήτημα παραμένει: η τεχνητή νοημοσύνη δεν μπορεί ακόμη να αναλάβει τις περισσότερες εργασίες χωρίς την απαραίτητη ανθρώπινη παρουσία και επίβλεψη.