Η Κρήτη αποκτά έναν κομβικό ρόλο στην ανάπτυξη της ελληνικής διαστημικής υποδομής, καθώς στο Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας εγκαθίσταται ο επίγειος δορυφορικός σταθμός που θα λειτουργεί ως κέντρο επιχειρησιακής επικοινωνίας με το ελληνικό σμήνος μικροδορυφόρων. Μέσω του σταθμού θα πραγματοποιούνται η τηλεμετρία και ο τηλεχειρισμός των δορυφόρων, καθώς και η μεταφορά των δεδομένων που συλλέγουν προς το έδαφος.
Για την εγκατάσταση του σταθμού και του σχετικού εξοπλισμού έχει υπογραφεί σύμβαση μίσθωσης μεταξύ του ΙΤΕ και της Γενικής Γραμματείας Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης, με ημερομηνία έναρξης την 1η Νοεμβρίου 2025.
Η υποδομή εντάσσεται στο «Εθνικό Πρόγραμμα Μικροδορυφόρων», το οποίο υλοποιείται σε συνεργασία με το Ελληνικό Κέντρο Διαστήματος και τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαστήματος (ESA). Ο συνολικός προϋπολογισμός του προγράμματος ανέρχεται σε 200 εκατ. ευρώ και χρηματοδοτείται από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.
Γιατί επιλέχθηκε το ΙΤΕ
Η φιλοξενία του σταθμού στις εγκαταστάσεις του ΙΤΕ συνδέεται με την πολυετή ερευνητική δραστηριότητα του Ιδρύματος σε τομείς που σχετίζονται άμεσα με το Διάστημα, μεταξύ των οποίων η δορυφορική τηλεπισκόπηση, η αστροφυσική, οι προηγμένες τηλεπικοινωνίες, οι κβαντικές επικοινωνίες και η διαστημική επιτήρηση.
Παράλληλα, το ΙΤΕ λειτουργεί μαζί με το Πανεπιστήμιο Κρήτης το Αστεροσκοπείο Σκίνακα, μία από τις σημαντικότερες ερευνητικές υποδομές αστροφυσικής στη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Το Αστεροσκοπείο αναπτύσσεται περαιτέρω ώστε να μπορεί να συνεισφέρει σε τεχνολογίες επιτήρησης του Διαστήματος, αλλά και σε ασφαλείς επικοινωνίες μεταξύ εδάφους και Διαστήματος μέσω λέιζερ.
Επικεφαλής της κοινοπραξίας που ανέλαβε την κατασκευή του επίγειου σταθμού είναι η Open Cosmos Aegean, ενώ την εγκατάσταση ολοκλήρωσε η ελληνική Libre Space Foundation, η οποία διαθέτει εξειδίκευση στην ανάπτυξη διαστημικών τεχνολογιών.
Τα δεδομένα των μικροδορυφόρων στην υπηρεσία του κράτους
Σύμφωνα με τον υπουργό Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης Δημήτρη Παπαστεργίου, το «Εθνικό Πρόγραμμα Μικροδορυφόρων» δημιουργεί τις υποδομές που απαιτούνται ώστε η χώρα να αξιοποιήσει διαστημικά δεδομένα σε κρίσιμους τομείς.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η Πολιτική Προστασία, η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, η προστασία του περιβάλλοντος, η γεωργία ακριβείας, η θαλάσσια επιτήρηση και ο χωροταξικός σχεδιασμός.
Όπως σημείωσε, η εγκατάσταση του επίγειου σταθμού στο ΙΤΕ συνδέει την εθνική διαστημική πολιτική με την ελληνική έρευνα και τεχνογνωσία, με στόχο τη δημιουργία ενός ισχυρότερου εγχώριου οικοσυστήματος γύρω από το Διάστημα.
Από την πλευρά του, ο πρόεδρος του ΙΤΕ, καθηγητής Βασίλης Χαρμανδάρης, υπογράμμισε ότι η επιλογή του Ιδρύματος για τη φιλοξενία της νέας υποδομής ενισχύει τη συμμετοχή του σε έργα υψηλής τεχνολογικής και εθνικής σημασίας, αξιοποιώντας το επιστημονικό προσωπικό και τις ερευνητικές του υποδομές.
Επιπλέον 35 εκατ. ευρώ για το SPACE-Crete
Η ενίσχυση της παρουσίας της Κρήτης στον τομέα των διαστημικών τεχνολογιών συνδέεται και με μία ακόμη μεγάλη επένδυση. Το ΙΤΕ έχει εξασφαλίσει χρηματοδότηση ύψους 35 εκατ. ευρώ από το πρόγραμμα HORIZON-WIDERA-2025 για τη δημιουργία του Κέντρου Αριστείας Κρήτης σε Αναδυόμενες Διαστημικές Τεχνολογίες μέσω του έργου SPACE-Crete.
Στόχος του νέου κέντρου είναι η Κρήτη να εξελιχθεί σε διεθνή κόμβο έρευνας και καινοτομίας στον διαστημικό τομέα.
Ο επιστημονικός υπεύθυνος του SPACE-Crete και διευθυντής του Ινστιτούτου Πληροφορικής, καθηγητής Παναγιώτης Τσακαλίδης, επισήμανε ότι η έναρξη του έργου συμπίπτει με τη λειτουργία του δορυφορικού σταθμού εδάφους στις εγκαταστάσεις του ΙΤΕ.
Όπως ανέφερε, η τεχνογνωσία του Ιδρύματος μπορεί να αξιοποιηθεί τόσο για την εύρυθμη λειτουργία της υποδομής όσο και για την ανάλυση των δεδομένων που θα συλλέγονται, με στόχο την ανάπτυξη νέων εφαρμογών και υπηρεσιών για την Κρήτη και συνολικά για τη χώρα.