Fake shopping: Η νέα συνήθεια που υπόσχεται την αίσθηση των αγορών χωρίς να ξοδεύεις χρήματα

• Τα dopamine sites προσομοιώνουν online αγορές και παραγγελίες φαγητού χωρίς να πραγματοποιείται καμία πραγματική συναλλαγή.
• Η τάση αξιοποιεί τον μηχανισμό ανταμοιβής του εγκεφάλου, προσφέροντας την αίσθηση της αγοράς χωρίς οικονομικό κόστος.
• Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι οι εφαρμογές μπορεί να περιορίσουν τις παρορμητικές αγορές, αλλά δεν αντιμετωπίζουν τα βαθύτερα αίτια της υπερκατανάλωσης.

Θα πατούσες ποτέ το κουμπί «Αγορά» γνωρίζοντας ότι το προϊόν δεν υπάρχει και δεν θα φτάσει ποτέ στα χέρια σου; Για μια αυξανόμενη μερίδα χρηστών, η απάντηση είναι «ναι».

Μια νέα κατηγορία εφαρμογών, γνωστών ως dopamine sites, κερδίζει έδαφος, κυρίως μεταξύ των νεότερων ηλικιών. Οι πλατφόρμες αυτές αναπαράγουν την εμπειρία του online shopping ή της παραγγελίας φαγητού χωρίς να πραγματοποιείται καμία πραγματική αγορά. Ο χρήστης προσθέτει προϊόντα στο καλάθι, ολοκληρώνει την «παραγγελία» και μπορεί ακόμη και να παρακολουθεί σε πραγματικό χρόνο μια εικονική διαδρομή παράδοσης – μόνο που τίποτα δεν πρόκειται να καταλήξει στην πόρτα του.

Ανάμεσα στα πιο γνωστά παραδείγματα είναι το Food Never Comes, όπου οι χρήστες παραγγέλνουν εικονικά γεύματα, και οι πλατφόρμες Dopahaul και PeykMart, που προσομοιώνουν εμπειρίες ηλεκτρονικού εμπορίου.

Το «χτύπημα» ντοπαμίνης χωρίς την αγορά

Η λογική πίσω από τις εφαρμογές βασίζεται στη λειτουργία της ντοπαμίνης, του νευροδιαβιβαστή που σχετίζεται με το σύστημα ανταμοιβής του εγκεφάλου.

Όπως εξηγεί η ψυχοθεραπεύτρια και συγγραφέας Eloise Skinner, ο εγκέφαλος απελευθερώνει ντοπαμίνη όχι μόνο όταν λαμβάνει μια ανταμοιβή, αλλά ήδη από τη στιγμή που προσδοκά μια ευχάριστη εμπειρία. Έτσι, ακόμη και η διαδικασία της περιήγησης, της επιλογής και της ολοκλήρωσης μιας αγοράς μπορεί να προσφέρει την ίδια αίσθηση ικανοποίησης, χωρίς να απαιτείται πραγματική συναλλαγή.

Με άλλα λόγια, οι πλατφόρμες επιχειρούν να προσφέρουν τη χαρά του «checkout» χωρίς την οικονομική επιβάρυνση ή τις ενοχές μιας παρορμητικής αγοράς.

Η νέα μορφή του «doom spending»

Το φαινόμενο συνδέεται με το λεγόμενο doom spending — τις παρορμητικές αγορές που λειτουργούν ως μηχανισμός εκτόνωσης σε περιόδους άγχους ή αρνητικής ψυχολογίας.

Έρευνα της Tesco Bank δείχνει ότι το 18% των ενηλίκων παραδέχεται πως ξοδεύει περισσότερα χρήματα όταν εκτίθεται σε αρνητικές ειδήσεις ή απαισιόδοξο περιεχόμενο στα social media. Το ποσοστό αυξάνεται στο 37% για τη Gen Z και στο 25% για τους Millennials.

Οι δημιουργοί των dopamine sites θεωρούν ότι οι εφαρμογές αυτές μπορούν να λειτουργήσουν ως μια ασφαλέστερη διέξοδος, προσφέροντας την ίδια ψυχολογική εκτόνωση χωρίς οικονομικό κόστος.

Μπορεί όμως να γίνει εθισμός;

Οι ειδικοί εμφανίζονται πιο επιφυλακτικοί.

Η ψυχοθεραπεύτρια Lowri Walsh εκτιμά ότι οι πλατφόρμες μπορεί να βοηθήσουν προσωρινά όσους αντιμετωπίζουν προβλήματα υπερκατανάλωσης, όμως προειδοποιεί ότι υπάρχει ο κίνδυνος να μετατραπούν σε ακόμη μία μορφή αποφυγής της πραγματικότητας.

Όπως σημειώνει, όταν το άγχος, η μοναξιά ή η θλίψη παραμένουν άλυτα, η αντικατάσταση των πραγματικών αγορών με εικονικές δεν αντιμετωπίζει την αιτία του προβλήματος, αλλά απλώς την καλύπτει προσωρινά.

Παράλληλα, εκφράζει ανησυχία ότι οι συνεχείς ψηφιακές ανταμοιβές ενδέχεται να κάνουν την πραγματική ζωή να μοιάζει λιγότερο ενδιαφέρουσα, ενισχύοντας την εξάρτηση από τις εφαρμογές και τη συνεχή αναζήτηση μικρών «δόσεων» ντοπαμίνης.

Το ερώτημα, τελικά, είναι αν οι πλατφόρμες αυτές αποτελούν ένα έξυπνο εργαλείο για τον περιορισμό των παρορμητικών αγορών ή ακόμη ένα σύμπτωμα μιας ψηφιακής καθημερινότητας όπου η εμπειρία αποκτά μεγαλύτερη αξία από την ίδια την πραγματικότητα.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• Ο «νονός» του AI κόντρα στα LLM: Γιατί ο LeCun λέει ότι το ChatGPT δεν αρκεί
• Ο «θησαυρός» που κρύβεται στα παλιά κινητά και laptop
• Η OpenAI φέρνει τις αγορές προβλέψεων στο ChatGPT – Οι κίνδυνοι πίσω από τη συμφωνία