Πέρα από την κλιματική αλλαγή, τις εσωτερικές αναταραχές και το ενδεχόμενο πολέμου με τη Ρωσία, η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με μια κρίση στην αγορά ομολόγων, η οποία παρουσιάζει ανησυχητικές ομοιότητες με την κρίση της Ευρωζώνης την περασμένη δεκαετία. Υπάρχει, ωστόσο, ένας κίνδυνος που ενδεχομένως επισκιάζει όλους τους υπόλοιπους: η τεχνητή νοημοσύνη.
Όχι, όμως, για τους λόγους που πιστεύουν οι ηγέτες της ΕΕ.
Όπως αναφέρει το Rapporteur, στην αποκαλούμενη «φούσκα των Βρυξελλών», θεωρείται σχεδόν αυτονόητο ότι η τεχνητή νοημοσύνη αποτελεί μια τεχνολογία ριζικά μεταμορφωτική, η οποία βρίσκεται ένα βήμα πριν ξεπεράσει την ανθρώπινη νοημοσύνη και – αν δεν προσέξουμε – μας αφανίσει όλους.
«Πιστεύαμε […] ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα πλησίαζε τις ανθρώπινες συλλογιστικές ικανότητες γύρω στο 2050», δήλωσε η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν τον Μάιο του περασμένου έτους. «Τώρα, εκτιμούμε ότι αυτό θα συμβεί ήδη από τον επόμενο χρόνο».
Μας απομένουν, λοιπόν, μόλις έξι εβδομάδες μέχρι το… «Skynet».
Υπερβολικό το «jobpocalypse»;
Το πρόβλημα δεν είναι απλώς ότι δεν υπάρχουν στοιχεία που να τεκμηριώνουν αυτόν τον ισχυρισμό.
Μάλιστα, η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παραδέχθηκε αργότερα ότι η πρόβλεψη της προέδρου της (ή μήπως επρόκειτο για προφητεία;) βασιζόταν κυρίως σε δηλώσεις του Τζένσεν Χουάνγκ της Nvidia, του Σαμ Άλτμαν της OpenAI και του Ντάριο Αμοντέι της Anthropic, Αμερικανών δισεκατομμυριούχων, οι οποίοι, προφανώς, δεν έχουν κανένα απολύτως συμφέρον να υπερβάλλουν ως προς τις δυνατότητες της δικής τους τεχνολογίας.
Ούτε, όμως, το πρόβλημα περιορίζεται στο γεγονός ότι οι κίνδυνοι της τεχνητής νοημοσύνης έχουν υπερδιογκωθεί σε εξωφρενικό βαθμό. Είναι αλήθεια ότι η ΤΝ επηρεάζει πολλούς τομείς εργασίας και περιορίζει τις προσλήψεις σε ορισμένους κλάδους των υπηρεσιών.
Ωστόσο, οι προειδοποιήσεις για έναν επερχόμενο «εργασιακό Αρμαγεδδώνα» (jobpocalypse) έχουν αποδειχθεί σε μεγάλο βαθμό παραπλανητικές.
Πρόσφατη εκτίμηση του The Economist υπολογίζει ότι η τεχνητή νοημοσύνη έχει δημιουργήσει ένα εκατομμύριο θέσεις εργασίας στις ΗΠΑ, αριθμό που υπερβαίνει κατά πολύ τις 200.000 θέσεις εργασίας που χάθηκαν εξαιτίας της συγκεκριμένης τεχνολογίας και ο οποίος «φαίνεται υπεραρκετός για να αντισταθμίσει την επιβράδυνση των προσλήψεων».
Το πραγματικό πρόβλημα
Το πραγματικό πρόβλημα, ωστόσο, με την υπερβολική προβολή των δυνατοτήτων της τεχνητής νοημοσύνης – την οποία η φον ντερ Λάιεν ανέφερε και σε άλλη ομιλία της αυτή την εβδομάδα – είναι ότι επιτείνει έναν πολύ πιο άμεσο και σοβαρό κίνδυνο: τις εξωφρενικά υψηλές αποτιμήσεις των αμερικανικών μετοχών, οι οποίες οφείλονται σε συντριπτικό βαθμό στον ανεξέλεγκτο ενθουσιασμό των επενδυτών για την τεχνητή νοημοσύνη.
Η πρόβλεψη της φον ντερ Λάιεν ότι επίκειται η εμφάνιση τεχνητής νοημοσύνης με ανθρώπινου επιπέδου νοημοσύνη «υπονομεύει την αξιοπιστία της Ευρώπης ως έγκυρης και αξιόπιστης πηγής επιστημονικής γνώσης», έγραψαν τον Νοέμβριο του περασμένου έτους, σε ανοιχτή επιστολή προς την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, περισσότεροι από 70 κορυφαίοι ειδικοί στον τομέα της ΤΝ.
«Αυτό ισχύει ιδιαίτερα σε μια περίοδο κατά την οποία διογκώνεται μια σημαντική κερδοσκοπική φούσκα, στην οποία συμβάλλει η αβάσιμη υπερπροβολή των δυνατοτήτων της τεχνητής νοημοσύνης».
Με άλλα λόγια, η φούσκα των Βρυξελλών ενδέχεται να διογκώνει επικίνδυνα μια άλλη φούσκα.
Ένας φόβος που ξεχειλίζει
Έναν χρόνο αργότερα, οι κίνδυνοι αυτής της συμπεριφοράς γίνονται ολοένα και πιο εμφανείς.
Πράγματι, η μαζική ρευστοποίηση μετοχών τεχνολογικών εταιρειών που σημειώθηκε αυτή την εβδομάδα υποδηλώνει ότι πολλοί επενδυτές έχουν επιτέλους συνειδητοποιήσει πως η αλληλοτροφοδοτούμενη χρηματοδότηση μεταξύ εταιρειών τεχνητής νοημοσύνης, οι υποχρεώσεις που παραμένουν εκτός ισολογισμών και οι κολοσσιαίες δαπάνες για κέντρα δεδομένων, οι οποίες χρηματοδοτούνται μέσω δανεισμού, συνιστούν τεράστιο κίνδυνο και όχι ένα σίγουρο εισιτήριο για μελλοντικά αστρονομικά κέρδη.
Ενδεικτικό της έντασης αυτών των ανησυχιών είναι το γεγονός ότι πλέον δεν περνά σχεδόν μήνας χωρίς κάποιον οργανισμό επιφορτισμένο με τη διασφάλιση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας στην Ευρώπη να προειδοποιεί ότι η εμμονή των ΗΠΑ με την τεχνητή νοημοσύνη θα μπορούσε να οδηγήσει την Ευρώπη -και ολόκληρο τον κόσμο – στο χείλος της οικονομικής καταστροφής.
Τον Ιούλιο, ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Σταθερότητας (ESM) προειδοποίησε ότι μια «απότομη αναπροσαρμογή των αποτιμήσεων» των αμερικανικών περιουσιακών στοιχείων θα μπορούσε να «αφήσει μόνιμα σημάδια» στην ευρωπαϊκή οικονομία.
Τον Αύγουστο, οικονομολόγοι της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ) κατέληξαν στο «ανησυχητικό συμπέρασμα» ότι «είναι πιθανή μια διόρθωση των σημερινών χρηματιστηριακών αποτιμήσεων», η οποία θα είχε «σοβαρές συνέπειες» για τις ευρωπαϊκές μετοχές, τις συνθήκες χρηματοδότησης και την απασχόληση.
Και μόλις τον περασμένο μήνα, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ) προειδοποίησε ότι μια «επανεκτίμηση των προοπτικών που συνδέονται με την τεχνητή νοημοσύνη» θα μπορούσε να προκαλέσει «παγκόσμιες δευτερογενείς επιπτώσεις», μεταξύ άλλων και στην Ευρώπη.
Οι αιτίες
Ανησυχητικό είναι ότι και οι τρεις αυτοί οργανισμοί τονίζουν πως η Ευρώπη έχει καταστεί τα τελευταία χρόνια ακόμη πιο ευάλωτη σε μια κατάρρευση του αμερικανικού χρηματιστηρίου. Αυτό οφείλεται σε τρεις λόγους.
Πρώτον, η συνολική αξία των αμερικανικών μετοχών βρίσκεται κοντά σε ιστορικά υψηλά επίπεδα. Η χρηματιστηριακή αξία των εισηγμένων στις ΗΠΑ εταιρειών αντιστοιχεί πλέον στο 230% του αμερικανικού ΑΕΠ, έναντι 150% πριν από το κραχ των εταιρειών του διαδικτύου (dot-com) το 2000, το οποίο είχε εξαιρετικά επώδυνες συνέπειες.
Με άλλα λόγια, η φούσκα που απειλεί να σκάσει είναι σήμερα πολύ μεγαλύτερη.
Δεύτερον, τα τελευταία χρόνια οι Ευρωπαίοι επενδυτές έχουν διοχετεύσει τεράστια κεφάλαια σε αμερικανικές μετοχές. Σύμφωνα με το ΔΝΤ, οι τοποθετήσεις των επενδυτών της Ευρωζώνης σε αμερικανικές μετοχές, ως ποσοστό του συνόλου των επενδύσεών τους στο εξωτερικό, έχουν αυξηθεί από το 20% τον Ιούνιο του 2022 σε περισσότερο από 30% σήμερα.
Η ΕΚΤ εκτιμά ότι τα ευρωπαϊκά νοικοκυριά ενδέχεται να έχουν έκθεση σε αμερικανικές μετοχές τεχνολογικών εταιρειών αξίας 440 δισ. ευρώ, «χωρίς κατ’ ανάγκην να γνωρίζουν τον κίνδυνο συγκέντρωσης που αυτό συνεπάγεται».
Τρίτον, η δυνατότητα της Ευρώπης να αντιμετωπίσει ενδεχόμενη χρηματιστηριακή κατάρρευση είναι πλέον πιο περιορισμένη απ’ ό,τι στο παρελθόν. Με τον πόλεμο ΗΠΑ – Ισραήλ κατά του Ιράν να τροφοδοτεί τον πληθωρισμό, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) έχει περιορισμένα περιθώρια για μείωση των επιτοκίων.
Παράλληλα, πολλές χώρες της Ευρωζώνης βρίσκονται υπό τόσο μεγάλη δημοσιονομική πίεση, ώστε δεν έχουν τη δυνατότητα να απορροφήσουν τους κραδασμούς μέσω αυξημένων κρατικών δαπανών, ιδίως σε μια περίοδο κατά την οποία οι επενδυτές στην αγορά ομολόγων βρίσκονται ήδη σε κατάσταση νευρικότητας.
Είναι επίσης μάλλον μάταιες οι προσδοκίες ότι μια διόρθωση του αμερικανικού χρηματιστηρίου θα μπορούσε να αποσυμπιέσει τις πιέσεις στις αγορές ομολόγων της Ευρωζώνης, περιορίζοντας την τεράστια έκδοση χρέους από τις αμερικανικές τεχνολογικές εταιρείες – η οποία επιδεινώνει τα προβλήματα της ευρωπαϊκής αγοράς ομολόγων – και προκαλώντας μια «φυγή προς την ασφάλεια», δηλαδή τη στροφή των επενδυτών προς ασφαλέστερες τοποθετήσεις.
Όπως επισημαίνει ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Σταθερότητας (ESM), οι χώρες του «πυρήνα» της Ευρωζώνης, όπως η Γερμανία, ενδέχεται πράγματι να δουν τις αποδόσεις των ομολόγων τους να υποχωρούν.
Αντίθετα, όμως, τα κράτη με χαμηλότερη πιστοληπτική αξιολόγηση, τα οποία θεωρούνται λιγότερο ασφαλή – δηλαδή, στην ουσία, σχεδόν κάθε χώρα της Μεσογείου – είναι πιθανό να αντιμετωπίσουν ακόμη υψηλότερο κόστος δανεισμού.
Έτσι, μια χρηματοπιστωτική κατάρρευση στις ΗΠΑ θα μπορούσε να πυροδοτήσει αναταραχή στις αγορές της περιφέρειας της Ευρωζώνης.
Σας θυμίζει κάτι;
Φούσκες που δεν λένε να σκάσουν
Ευτυχώς, την επόμενη εβδομάδα οι ηγέτες της ΕΕ θα συναντηθούν στην πρώτη σύνοδο κορυφής που θα είναι αποκλειστικά αφιερωμένη στην τεχνητή νοημοσύνη.
Δυστυχώς, όλα δείχνουν ότι θα αγνοήσουν και πάλι το σημαντικότερο ζήτημα.
Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, δήλωσε ότι η συνάντηση στο Δουβλίνο – στην οποία θα συμμετάσχει επίσης, με παρουσίαση, ένας δισεκατομμυριούχος διευθύνων σύμβουλος ευρωπαϊκής εταιρείας τεχνολογίας – θα επικεντρωθεί σε δύο άξονες: στην ενίσχυση της «υιοθέτησης» της τεχνητής νοημοσύνης και στη διασφάλιση ότι αυτή «θα παραμείνει υπό ανθρώπινο έλεγχο».
Δηλαδή, χρειαζόμαστε περισσότερη τεχνητή νοημοσύνη, αλλά πρέπει να φροντίσουμε να μην αποκτήσει ποτέ συνείδηση.
Η προετοιμασία για μια μεγάλη διόρθωση του αμερικανικού χρηματιστηρίου, την οποία η ίδια η ΕΚΤ θεωρεί «πιθανή» και η μαζική ρευστοποίηση μετοχών αξίας τρισεκατομμυρίων δολαρίων αυτής της εβδομάδας δείχνει ότι μπορεί να βρίσκεται προ των πυλών;
Αυτό μπορεί να περιμένει.
Φαίνεται, λοιπόν, ότι η φούσκα της τεχνητής νοημοσύνης δεν είναι αυτή που πρέπει να σκάσει.