Τα video games αποτελούν εδώ και χρόνια αντικείμενο συζήτησης γύρω από τον χρόνο που αφιερώνουμε στις οθόνες. Για κάποιους είναι απλώς μια μορφή διασκέδασης, για άλλους μια συνήθεια που αποσπά την προσοχή, ενώ δεν λείπουν και εκείνοι που τα βλέπουν ως πιθανό εργαλείο εξάσκησης για την μνήμη. Η πραγματικότητα, ωστόσο, φαίνεται να είναι πιο σύνθετη.
Νέα συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση, που δημοσιεύθηκε στο Acta Psychologica, συγκέντρωσε δεδομένα από δύο δεκαετίες ερευνών για να εξετάσει πώς συνδέεται το gaming με γνωστικές λειτουργίες όπως η μνήμη, η προσοχή, ο γνωστικός έλεγχος, η χωρική ικανότητα και η νοημοσύνη.
Σύμφωνα με τα ευρήματα, τα video games φαίνεται να συνδέονται με μικρά γνωστικά οφέλη, κυρίως στη μνήμη.
Τι έδειξε η ανασκόπηση για την μνήμη
Οι ερευνητές ανέλυσαν 133 μελέτες που είχαν δημοσιευθεί από τον Ιανουάριο του 2005 έως τον Αύγουστο του 2025, με συνολικά 14.245 συμμετέχοντες. Η ανάλυση περιέλαβε τρεις διαφορετικούς τύπους μελετών: έρευνες παρατήρησης, συγκρίσεις ανάμεσα σε gamers και μη gamers, καθώς και ελεγχόμενες δοκιμές.
Στις μελέτες παρατήρησης, η συσχέτιση ανάμεσα στο gaming και τη συνολική γνωστική ικανότητα ήταν θετική αλλά αδύναμη. Η πιο σταθερή σύνδεση παρατηρήθηκε στη μνήμη. Τα παιχνίδια συχνά απαιτούν απομνημόνευση κανόνων, διαδρομών, στόχων, μοτίβων και στρατηγικών, στοιχεία που μπορεί να ενεργοποιούν επανειλημμένα μνημονικές δεξιότητες, ωστόσο οι ερευνητές παραμένουν επιφυλακτικοί.
Στις μελέτες που συνέκριναν gamers με μη gamers, οι gamers εμφάνισαν μικρό πλεονέκτημα σε τομείς όπως η χωρική ικανότητα, η οπτική προσοχή, ο γνωστικός έλεγχος και η νοημοσύνη. Ωστόσο, τέτοιου τύπου συγκρίσεις δεν μπορούν να αποδείξουν αν τα video games προκαλούν αυτές τις διαφορές ή αν άνθρωποι με συγκεκριμένες δεξιότητες τείνουν απλώς να παίζουν περισσότερο.
Οι ελεγχόμενες δοκιμές, που είναι πιο χρήσιμες για να εξεταστεί πιθανή αιτιότητα, έδειξαν τα μικρότερα αλλά πιο ασφαλή αποτελέσματα. Σε αυτές, η μνήμη ήταν ο μόνος γνωστικός τομέας που εμφάνισε βελτίωση. Ως εκ τούτου, χρειάζονται περισσότερες έρευνες για να διερευνηθούν τα πιθανά οφέλη, πόσο μπορεί να διαρκούν, ποιους μπορεί να αφορούν ή ποια είδη παιχνιδιών μπορεί να έχουν τη μεγαλύτερη επίδραση.
Δεν είναι όλα τα παιχνίδια ίδια
Αξιοσημείωτο είναι ότι οι αναλύσεις δεν εντόπισαν σημαντικές διαφορές ανάλογα με το φύλο, την ηλικία, το πολιτισμικό πλαίσιο, την κατάσταση υγείας, τη διάρκεια της παρέμβασης ή το είδος του παιχνιδιού. Παρ’ όλα αυτά, οι ερευνητές σημειώνουν ότι το πεδίο παραμένει περίπλοκο.
Άλλο είναι ένα γρήγορο παιχνίδι δράσης που απαιτεί έντονη οπτική προσοχή και γρήγορες αποφάσεις, άλλο ένα παιχνίδι στρατηγικής που βασίζεται στον σχεδιασμό και την πρόβλεψη, και άλλο ένα απλώς χαλαρωτικό παιχνίδι με επαναλαμβανόμενη δραστηριότητα. Το gaming δεν είναι μία ενιαία εμπειρία, αλλά μια μεγάλη κατηγορία με πολύ διαφορετικές απαιτήσεις.
Αυτό που πρέπει να κρατήσουμε σε κάθε περίπτωση είναι η ισορροπία. Τα video games δεν χρειάζεται να αντιμετωπίζονται μόνο ως «χαμένος χρόνος», αφού σε ορισμένες περιπτώσεις ίσως να συνοδεύονται και από μικρά γνωστικά οφέλη. Από την άλλη, είναι σημαντικό να διατηρούμε το μέτρο, χωρίς να παραμελούμε τον ύπνο, τη φυσική δραστηριότητα, τις κοινωνικές επαφές και άλλες συνήθειες που υποστηρίζουν την εύρυθμη εγκεφαλική λειτουργία.