Η εκρηκτική άνοδος των μετοχών τεχνητής νοημοσύνης έχει εκτοξεύσει τη Wall Street σε ιστορικά υψηλά, τροφοδοτώντας φόβους ότι η αγορά ζει μια νέα «φούσκα» αντίστοιχη με τις μεγάλες περιόδους επενδυτικής μανίας του παρελθόντος.
Την ίδια στιγμή, αυξάνεται ο αριθμός όσων υποστηρίζουν ότι, παρά τις υπερβολές, η τεχνολογία είναι τόσο ανατρεπτική που μπορεί να δικαιολογήσει αποτιμήσεις που μέχρι πριν λίγα χρόνια θα θεωρούνταν αδιανόητες.
Ρεκόρ αποτιμήσεων και ανησυχίες σταθερότητας
Το ράλι του 2025 έχει μετατρέψει την Nvidia στην πρώτη εταιρεία παγκοσμίως που άγγιξε αποτίμηση 5 τρισ. δολαρίων, με την αξία της να υπερδιπλασιάζεται από τα χαμηλά του Απριλίου. Η εκρηκτική αυτή άνοδος έχει σημάνει συναγερμό σε κεντρικές τράπεζες και επενδυτές, που προειδοποιούν ότι μια απότομη διόρθωση στον κλάδο της τεχνητής νοημοσύνης θα μπορούσε να απειλήσει τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα.
Ο δείκτης S&P 500 διαπραγματεύεται πλέον σε κυκλικά προσαρμοσμένο δείκτη τιμής προς κέρδη 10ετίας (CAPE) υψηλότερο από τα επίπεδα πριν το κραχ του 1929 και πολύ πάνω από ό,τι λίγο πριν από την κρίση του 2008, με βάση τα στοιχεία της Finaeon. Σε ιστορική βάση από τη δεκαετία του 1840, μόνο στην «φούσκα» του dotcom το 1999 οι αποτιμήσεις ήταν πιο «τεντωμένες», σημειώνουν οι Financial Times.
Επιχειρήματα υπέρ της «νέας εποχής»
Παρά τις προειδοποιήσεις, πολλοί επενδυτές θεωρούν ότι οι υψηλές αποτιμήσεις αντικατοπτρίζουν την πραγματική δυναμική κερδών και την πιθανότητα μιας βαθιάς επανάστασης στην παραγωγικότητα χάρη στην τεχνητή νοημοσύνη. Το Γραφείο Προϋπολογισμού του Ηνωμένου Βασιλείου (OBR) σημειώνει ότι η ΑΙ θεωρείται ευρέως τεχνολογία με δυνατότητα ουσιαστικής ενίσχυσης της παγκόσμιας παραγωγικότητας, αλλά τονίζει ότι ο πραγματικός αντίκτυπος παραμένει εξαιρετικά αβέβαιος.
Εννέα μελέτες που προσπάθησαν να ποσοτικοποιήσουν την επίδραση της ΑΙ στην ετήσια αύξηση της παραγωγικότητας καταλήγουν σε εκτιμήσεις από μόλις 0,1 έως και 3,4 ποσοστιαίες μονάδες, δηλαδή από έναν ήπιο «τόνο» έως υπερδιπλασιασμό των πρόσφατων ρυθμών ανάπτυξης. Η τεράστια απόκλιση αυτών των εκτιμήσεων τροφοδοτεί τη συζήτηση για το αν η αγορά προεξοφλεί ένα υπεραισιόδοξο σενάριο ή αν απλώς προηγείται μιας πραγματικής τεχνολογικής τομής.
Κυριαρχία Big Tech και κίνδυνος συγκέντρωσης
Ένας ακόμη δείκτης που προκαλεί ανησυχία είναι η ολοένα μεγαλύτερη κυριαρχία του τεχνολογικού κλάδου στους βασικούς δείκτες της Wall Street. Οι πέντε «hyperscalers» – Amazon, Alphabet, Microsoft, Meta και Oracle – αντιπροσωπεύουν πλέον το 19% της συνολικής κεφαλαιοποίησης του S&P 500, ενώ οι Nvidia και Broadcom, που κατασκευάζουν την πλειονότητα των τσιπ για την εκπαίδευση και λειτουργία μοντέλων ΑΙ, προσθέτουν άλλο ένα 9%.
Από την κυκλοφορία του ChatGPT τον Οκτώβριο του 2022, η κεφαλαιοποίηση του S&P 500 ως ποσοστό του αμερικανικού ΑΕΠ έχει εκτιναχθεί από 142% σε ιστορικό υψηλό 214%, με τις τεχνολογικές μετοχές να διπλασιάζουν το μερίδιό τους από 44% σε 101%. Την ίδια ώρα, η ανάπτυξη της αμερικανικής οικονομίας εξαρτάται όλο και περισσότερο από την τεχνολογία, καθώς οι επενδύσεις σε εξοπλισμό πληροφορικής και data centers κάλυψαν το σύνολο της αύξησης του ΑΕΠ στο πρώτο εξάμηνο του 2025, σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ.
«Πίστη» στο αφήγημα της ΑΙ και ιστορικά μαθήματα
«Αν εμφανιστούν ρωγμές στο αφήγημα της ΑΙ, θα υπάρξει πραγματικό πρόβλημα», προειδοποιεί ο Μπεν Ίνκερ, συν-επικεφαλής κατανομής περιουσιακών στοιχείων στην GMO, υπογραμμίζοντας ότι σήμερα γίνονται πολλές επενδύσεις «με πίστη» στο μέλλον της τεχνολογίας. Αργά ή γρήγορα, αυτή η πίστη θα δοκιμαστεί από την πραγματική κερδοφορία των εταιρειών και την πραγματική υιοθέτηση των εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης.
Ορισμένοι αναλυτές επισημαίνουν ότι η συγκέντρωση κεφαλαιοποίησης ή η συμβολή στο ΑΕΠ δεν είναι από μόνα τους αξιόπιστα μέτρα για το μέγεθος ή τον κίνδυνο μιας χρηματιστηριακής «φούσκας». Κατά τη διάρκεια της «φούσκας» του dotcom η αγορά ήταν λιγότερο συγκεντρωμένη, παρότι ακολούθησε μια επώδυνη πτώση τριών ετών, ενώ σε άλλες ανάλογες καταστάσεις κατά το παρελθόν, όπως ο «πυρετός» των σιδηροδρόμων στη Βρετανία του 19ου αιώνα, η συγκέντρωση ήταν ακόμη μεγαλύτερη.
Από τον «πυρετό» των σιδηροδρόμων στο σήμερα
Ο οικονομικός ιστορικός Γκάρεθ Κάμπελ, από το Queen’s University του Μπέλφαστ, θυμίζει ότι η σιδηροδρομική μανία της δεκαετίας του 1840 βασίστηκε επίσης σε μια απτή τεχνολογία που τελικά άλλαξε ριζικά τον τρόπο μετακίνησης. Στο απόγειό της, το 1845, εκατοντάδες νέες γραμμές προτάθηκαν και οι επενδύσεις στους σιδηροδρόμους έφτασαν το 6% του βρετανικού ΑΕΠ, πριν ο κλάδος βρεθεί αντιμέτωπος με ύφεση και τη διαπίστωση ότι πολλές γραμμές προς μικρές πόλεις δεν ήταν βιώσιμες.
Μέχρι το 1850, οι σιδηροδρομικές μετοχές είχαν χάσει τα δύο τρίτα της αξίας τους και πολλά έργα εγκαταλείφθηκαν, όμως σε βάθος χρόνου οι σιδηρόδρομοι συνέχισαν να κυριαρχούν στο χρηματιστήριο και στην οικονομία. «Νομίζω ότι η ΑΙ είναι πιθανόν κάτι παρόμοιο», δηλώνει στους Financial Times ο Κάμπελ, υπονοώντας ότι ακόμη κι αν υπάρξει μια οδυνηρή διόρθωση, η τεχνολογία της τεχνητής νοημοσύνης μπορεί να αποδειχθεί δομικά καθοριστική για τις αγορές και την πραγματική οικονομία.