Οι προειδοποιήσεις συσσωρεύονται όσον αφορά στις επιπτώσεις της τεχνητής νοημοσύνης στον τομέα των θέσεων εργασίας. Την περασμένη εβδομάδα περίπου, η Κρισταλίνα Γκεοργκίεβα, επικεφαλής του ΔΝΤ, δήλωσε ότι η τεχνητή νοημοσύνη «χτυπά την αγορά εργασίας σαν τσουνάμι». Ο Τζέιμι Ντίμον, διευθυντής της JPMorgan Chase, προέβλεψε ότι η μεγαλύτερη τράπεζα της Αμερικής θα χρειαστεί σύντομα λιγότερους υπαλλήλους. Ο Ντάριο Αμοντέι, διευθυντής της Anthropic, προέβλεψε ότι η τεχνολογία που αναπτύσσει η εταιρεία του θα μπορούσε να εξαλείψει «το ήμισυ όλων των θέσεων εργασίας για αρχάριους υπαλλήλους».
Η τεχνητή νοημοσύνη δεν έχει μέχρι στιγμής στερήσει από τους υπαλλήλους γραφείου το μόνιμο πλεονέκτημα των μισθών τους
Η τεχνητή νοημοσύνη θα μπορούσε πράγματι να προκαλέσει χάος στο εργατικό δυναμικό των υπαλλήλων. Ωστόσο, αντί να καταστήσει αυτές τις θέσεις λιγότερο επικερδείς —πόσο μάλλον περιττές—, είναι πιο πιθανό να τις αναδιαμορφώσει, εκτιμά ανάλυση του Economist, που προβλέπει ότι το γραφείο της τεχνητής νοημοσύνης θα μοιάζει λιγότερο με ρομπότ και περισσότερο με cyborg, συνδυάζοντας τα καλύτερα χαρακτηριστικά των ανθρώπινων και των υπολογιστικών δυνατοτήτων: θα μοιάζει περισσότερο με τον «Άνθρωπο των Έξι Εκατομμυρίων Δολαρίων» παρά με τον «Εξολοθρευτή». Για να κατανοήσουμε το λόγο, ας εξετάσουμε τι συνέβη στις θέσεις εργασίας των υπαλλήλων τα τελευταία τρία χρόνια, πώς αυτό συγκρίνεται με προηγούμενες τεχνολογικές επαναστάσεις και τι υποδηλώνουν αυτά τα μοτίβα για το μέλλον.
Οι υπάλληλοι γραφείου τα πηγαίνουν καλά
Παρά την ανησυχία, οι υπάλληλοι γραφείου εξακολουθούν να τα πηγαίνουν καλά. Από τα τέλη του 2022, οι ΗΠΑ έχουν προσθέσει περίπου 3 εκατομμύρια θέσεις εργασίας για υπαλλήλους γραφείου —που περιλαμβάνουν διοικητικές, επαγγελματικές, πωλητικές και γραφειακές θέσεις— ενώ η απασχόληση των εργατών παραμένει σταθερή (βλ. διάγραμμα 1). Ορισμένα επαγγέλματα που συχνά θεωρούνται τα πρώτα θύματα της τεχνητής νοημοσύνης βρίσκονται σε άνοδο.
Οι ΗΠΑ έχουν 7% περισσότερους προγραμματιστές λογισμικού, 10% περισσότερους ακτινολόγους και 21% περισσότερους νομικούς βοηθούς από ό,τι πριν από τρία χρόνια. Η επιβράδυνση στις προσλήψεις για ορισμένες θέσεις γραφείου αρχικού επιπέδου, που εντοπίστηκε πρόσφατα από ακαδημαϊκή έρευνα, φαίνεται να είναι προγενέστερη του ChatGPT και, ως εκ τούτου, ενδέχεται να σχετίζεται περισσότερο με την αύξηση των επιτοκίων και το απρόβλεπτο παγκόσμιο επιχειρηματικό περιβάλλον.
Οι αμοιβές των επαγγελματιών έχουν επίσης παραμείνει σταθερές. Από τα τέλη του 2022, οι πραγματικοί (προσαρμοσμένοι στον πληθωρισμό) μισθοί στον τομέα των επαγγελματικών και επιχειρηματικών υπηρεσιών (π.χ. πωλητές, λογιστές και παρόμοια επαγγέλματα) έχουν αυξηθεί κατά 5%. Οι υπάλληλοι γραφείου και διοικητικοί υπάλληλοι κερδίζουν 17% περισσότερα. Λαμβάνοντας υπόψη την εκπαίδευση, την ηλικία, το φύλο, τη φυλή και άλλα χαρακτηριστικά, υπολογίζουμε ότι οι υπάλληλοι γραφείου κερδίζουν σήμερα ένα τρίτο περισσότερο από τους εργάτες (βλ. διάγραμμα 2). Αυτό είναι σχεδόν το τριπλάσιο του πλεονεκτήματος που υπήρχε στις αρχές της δεκαετίας του 1980 και συνεχίζει να αυξάνεται τα τελευταία τρία χρόνια. Με άλλα λόγια, η τεχνητή νοημοσύνη δεν έχει μέχρι στιγμής στερήσει από τους υπαλλήλους γραφείου το μόνιμο πλεονέκτημα των μισθών τους.
Αυτά τα ευρήματα δεν θα εκπλήξουν τους ιστορικούς της τεχνολογικής αλλαγής. Τα πρώτα χρόνια της εποχής των υπολογιστών χαρακτηρίστηκαν επίσης από δυσοίωνες προβλέψεις για μαζικές απολύσεις. Το 1982, ο Wassily Leontief, οικονομολόγος και κάτοχος του βραβείου Νόμπελ, προειδοποίησε ότι «η σχέση μεταξύ ανθρώπου και μηχανής μεταβάλλεται ριζικά», καθώς οι υπολογιστές άρχισαν να αναλαμβάνουν «αρχικά απλές και στη συνέχεια όλο και πιο σύνθετες νοητικές εργασίες». Στην πραγματικότητα, η ψηφιακή αυτοματοποίηση αποδείχθηκε ευεργετική για την εργασία στα γραφεία. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980, η απασχόληση σε διοικητικές, επαγγελματικές, εμπορικές και γραφειακές θέσεις έχει υπερδιπλασιαστεί, ενώ οι αμοιβές τους έχουν αυξηθεί κατά περίπου ένα τρίτο, μετά την προσαρμογή για τον πληθωρισμό.
Ένας από τους λόγους για τους οποίους η εργασία των υπαλλήλων γραφείου άνθισε στις πρώτες ψηφιακές εποχές είναι ότι οι υπολογιστές σπάνια αντικαθιστούσαν ολόκληρες θέσεις εργασίας με μία κίνηση. Αυτοματοποίησαν τις ρουτίνες και τις επαναλαμβανόμενες εργασίες, αυτές που μπορούσαν να κωδικοποιηθούν σε σαφείς κανόνες και να εκτελεστούν από μηχανές. Όταν μια εργασία ήταν αποκλειστικά ρουτίνα και επανάληψη, μπορούσε να εξαφανιστεί (όπως συνέβη με τους δακτυλογράφους). Ωστόσο, οι περισσότερες επαγγελματικές θέσεις είναι ένα σύνολο εργασιών, από τις οποίες μόνο μερικές μπορούσαν να αυτοματοποιηθούν.
Το αποτέλεσμα δεν ήταν η αντικατάσταση, αλλά η αναβάθμιση: οι υπολογιστές αύξησαν την παραγωγικότητα και επέτρεψαν την κατεύθυνση της ανθρώπινης προσπάθειας προς δραστηριότητες υψηλότερης αξίας, όπως η ανάλυση και η κρίση. Οι ελεγκτές εναέριας κυκλοφορίας απεικονίζουν αυτό το μοτίβο: το λογισμικό βοήθησε στην επεξεργασία των δεδομένων πτήσεων, οι άνθρωποι διατήρησαν την εξουσία για τις αποφάσεις υψηλού κινδύνου και οι μισθοί αυξήθηκαν. Το ηλεκτρονικό εμπόριο δημιούργησε νέες θέσεις εργασίας στους τομείς της εφοδιαστικής, του σχεδιασμού της εφοδιαστικής αλυσίδας και των ψηφιακών πληρωμών. Τα έξυπνα τηλέφωνα δημιούργησαν τους σχεδιαστές εφαρμογών. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έφεραν τους ψηφιακούς εμπόρους και τους influencers. Το αποτέλεσμα ήταν η διαρκής αύξηση της απασχόλησης των υπαλλήλων γραφείου. Σύμφωνα με τον Daron Acemoglu του Massachusetts Institute of Technology και τον Pascual Restrepo του Boston University, περίπου το ήμισυ της αύξησης της απασχόλησης στην Αμερική μεταξύ 1980 και 2010 προήλθε από τη δημιουργία εντελώς νέων επαγγελμάτων.
Η τεχνητή νοημοσύνη είναι πιο έξυπνη από τις παλιές ψηφιακές τεχνολογίες. Ωστόσο, η ίδια λογική της τεχνολογικής αλλαγής φαίνεται να ισχύει και σε αυτήν την περίπτωση. Καταρχάς, τα σημερινά συστήματα τεχνητής νοημοσύνης διαθέτουν αυτό που οι μελετητές της τεχνητής νοημοσύνης αποκαλούν «ακανόνιστη νοημοσύνη», παρουσιάζοντας άνιση και ασυνεπή απόδοση. Το να είσαι καλός στο 95% μιας εργασίας δεν αρκεί, όταν το υπόλοιπο 5% περιλαμβάνει ακραίες περιπτώσεις και διακριτική ευχέρεια. Αυτό επιβεβαιώνεται από στοιχεία της Anthropic, που βασίζονται σε εκατομμύρια ανώνυμες αλληλεπιδράσεις με τα μοντέλα της. Μόνο το 4% περίπου των επαγγελμάτων χρησιμοποιεί την τεχνητή νοημοσύνη σε τρία τέταρτα ή περισσότερο των εργασιών τους. Σχεδόν κανένα δεν μπορεί να αυτοματοποιηθεί πλήρως.
Όπως και με τον υπολογιστή, η τεχνητή νοημοσύνη μειώνει το κόστος συγκεκριμένων γνωστικών δραστηριοτήτων — σύνταξη κειμένων, συγγραφή κώδικα, συλλογή πληροφοριών ή εκτέλεση τυπικών αναλύσεων — αντί να αντικαθιστά ολόκληρους ρόλους. Τα πρόσφατα στοιχεία για την αγορά εργασίας υποστηρίζουν αυτή την άποψη. Αναλύσαμε τις τάσεις στην απασχόληση και τους μισθούς σε περισσότερα από 100 μεγάλα επαγγέλματα λευκών περιλαίμιων στην Αμερική από το δεύτερο εξάμηνο του 2022. Η απασχόληση στο δείγμα αυξήθηκε κατά 4% και οι πραγματικοί μισθοί κατά 3%. Για να κατανοηθεί ο αντίκτυπος της τεχνητής νοημοσύνης σε διαφορετικούς ρόλους, ο Economist χρησιμοποίησε περιγραφές επαγγελμάτων για να ταξινομήσει τα επαγγέλματα γραφείου σε τέσσερις ομάδες, ανάλογα με το σύνολο των εργασιών που περιλαμβάνουν: τεχνικοί ειδικοί, διευθυντές και συντονιστές, εργαζόμενοι στον τομέα της φροντίδας και υπάλληλοι διοικητικών υπηρεσιών. Στη συνέχεια, παρακολούθησε την απασχόληση σε κάθε ομάδα από τα τέλη του 2022, χρησιμοποιώντας κινητούς μέσους όρους έξι μηνών.
Οι θέσεις που συνδυάζουν τεχνική εξειδίκευση με εποπτεία και συντονισμό έχουν σημειώσει τα μεγαλύτερα κέρδη. Η απασχόληση μεταξύ των διαχειριστών έργων και των εμπειρογνωμόνων ασφάλειας πληροφοριών έχει αυξηθεί κατά περίπου 30%. Άλλα επαγγέλματα που συνδυάζουν βαθιά εξειδίκευση σε τομείς σχετικούς με τα μαθηματικά με την επίλυση προβλημάτων επίσης ευδοκιμούν (βλ. διάγραμμα 3).
Το ίδιο ισχύει και για τις θέσεις εργασίας που περιλαμβάνουν διαπροσωπική φροντίδα και εκείνες που απαιτούν κρίση και συντονισμό (βλ. διάγραμμα 4).
Μόνο οι ρουτίνες εργασίες back-office έχουν μειωθεί. Τα τελευταία τρία χρόνια περίπου, ο αριθμός των υπαλλήλων ασφαλιστικών εταιρειών στις ΗΠΑ έχει μειωθεί κατά 13% και ο αριθμός των γραμματέων και των διοικητικών βοηθών κατά 20%.
Nέες θέσεις εργασίας
Η τεχνητή νοημοσύνη δημιουργεί ήδη και εντελώς νέες θέσεις εργασίας. Οι εταιρείες προσλαμβάνουν «σχολιαστές δεδομένων» για να επισημάνουν τις ψηφιακές πληροφορίες, ώστε η τεχνητή νοημοσύνη να μπορεί να τις αναλύσει, «μηχανικούς προώθησης» για να καθοδηγήσουν τους πελάτες στην εφαρμογή της τεχνητής νοημοσύνης και, στα ανώτερα διοικητικά στελέχη, «διευθυντές τεχνητής νοημοσύνης».
Πράγματι, τα επαγγέλματα με τη μεγαλύτερη ανάπτυξη τα τελευταία χρόνια είναι αυτά που δεν έχουν καθιερωμένο όνομα. Τα «άλλα επαγγέλματα μαθηματικών-επιστημών» έχουν δει τις τάξεις τους να αυξάνονται κατά περίπου 40% από τα τέλη του 2022 και τους πραγματικούς μισθούς τους κατά περίπου ένα πέμπτο. Τα «άλλα επαγγέλματα πληροφορικής», όπως οι αρχιτέκτονες συστημάτων και οι διαχειριστές έργων πληροφορικής, έχουν επίσης αναπτυχθεί ραγδαία. Η απασχόληση μεταξύ των «ειδικών επιχειρηματικών λειτουργιών» —ένα μείγμα που συνδυάζει σχεδιασμό διαδικασιών, συντονισμό και ανάλυση— έχει αυξηθεί κατά σχεδόν 60%, με αντίστοιχη σταθερή αύξηση των μισθών. Αυτό δεν σημαίνει ότι όλοι οι υπάλληλοι γραφείου μπορούν να κοιμούνται ήσυχοι. Στο υποσύνολο των ομάδων εργασιών που περιλαμβάνουν λίγες ακραίες περιπτώσεις και μικρή διακριτική ευχέρεια, η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί σύντομα να είναι σε θέση να αυτοματοποιήσει το σύνολο. Ήδη τα νεότερα μοντέλα μπορούν να εκτελούν αυτόνομες εργασίες διάρκειας πολλών ωρών, συνδυάζοντας κωδικοποίηση, ανάλυση και χρήση εργαλείων με περιορισμένη ανθρώπινη παρέμβαση. Τα κριτήρια αναφοράς που δημιουργήθηκαν από την ερευνητική ομάδα METR υποδηλώνουν ότι η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να γράφει μόνη της λογισμικό για πέντε ώρες συνεχόμενα και ότι ο αριθμός αυτός διπλασιάζεται περίπου κάθε επτά μήνες. Ο κ. Amodei της Anthropic έχει εκφράσει την άποψη ότι η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να είναι σε θέση να εκτελεί μεγάλο μέρος της εργασίας ενός μηχανικού λογισμικού ήδη από φέτος.
Οι θέσεις εργασίας για αρχάριους φαίνονται ευάλωτες για παρόμοιους λόγους. Το ίδιο ισχύει και για όσους έχουν πληγεί από προηγούμενες τεχνολογικές αναταραχές. Το ποσοστό των Αμερικανών που απασχολούνται σε γραμματειακές και διοικητικές εργασίες, το οποίο έχει ήδη μειωθεί από 18% τη δεκαετία του 1980 σε 10%, φαίνεται ότι θα συνεχίσει να συρρικνώνεται. Νέα έρευνα των Sam Manning και Tomás Aguirre, και οι δύο από το Centre for the Governance of AI, ένα think-tank, υποδηλώνει ότι αυτοί οι εργαζόμενοι έχουν την πιο αδύναμη ικανότητα προσαρμογής, με λιγότερες μεταβιβάσιμες δεξιότητες και λιγότερες δυνατότητες να μετακινηθούν σε θέσεις εργασίας υψηλότερης αξίας. Τέτοιες αναταραχές θα είναι επώδυνες για όσους τις βιώνουν. Ωστόσο, απέχουν πολύ από το χάος στην αγορά εργασίας που προφητεύουν ορισμένοι. Ο συνδυασμός της ανθρώπινης κρίσης με την τεχνητή νοημοσύνη είναι πιθανό να αποφέρει μεγαλύτερη αξία από την τεχνητή νοημοσύνη μόνη της για κάποιο διάστημα ακόμα. Η ανθρώπινη ευθύνη και συμμετοχή θα συνεχίσουν να έχουν μεγάλη αξία στην αγορά. Και οι υπάλληλοι γραφείου έχουν αποδείξει ότι είναι ιδιαίτερα προσαρμοστικοί. Η τεχνητή νοημοσύνη θα αναδιαμορφώσει τις θέσεις εργασίας τους για άλλη μια φορά. Αλλά δεν θα τις εξαλείψει.