Για πρώτη φορά εδώ και περισσότερο από μισό αιώνα, η ανθρωπότητα βρίσκεται καθ’ οδόν προς τη Σελήνη.
Η αποστολή Artemis II της NASA ξεκίνησε την πορεία της προς τα σεληνιακά εδάφη το βράδυ της Πέμπτης (2 Απριλίου), αφού η κάψουλα Orion ολοκλήρωσε με επιτυχία την πυροδότηση του κινητήρα που την έβγαλε από την τροχιά της Γης.
Οι τέσσερις αστροναύτες του Artemis II ακολουθούν τα ίχνη που άφησε το πρόγραμμα Apollo της NASA, το οποίο έστειλε για τελευταία φορά ανθρώπους στο φεγγάρι τον Δεκέμβριο του 1972. Αυτό γεννά το ερώτημα: Γιατί μας πήρε τόσο καιρό να επιστρέψουμε;
Μια διαφορετική εποχή
Η σύντομη απάντηση είναι πως οι καιροί έχουν αλλάξει. Το Apollo ήταν προϊόν της διαστημικής κούρσας του Ψυχρού Πολέμου. Οι ΗΠΑ πίστευαν ότι το να κερδίσουν αυτή την κούρσα — φτάνοντας στη Σελήνη πριν από τη Σοβιετική Ένωση — ήταν μια επιτακτική ανάγκη εθνικής ασφάλειας.
Η κούρσα του διαστήματος ξεκίνησε το 1957, με ένα τρίο «στιγμών Sputnik». Η πρώτη ήταν η αιφνιδιαστική εκτόξευση του Sputnik I από τη Σοβιετική Ένωση, του πρώτου τεχνητού δορυφόρου, στις 4 Οκτωβρίου. Ένα μήνα αργότερα, ο Sputnik 2 έστειλε το πρώτο ζώο στο διάστημα — ένα άτυχο σκυλάκι ονόματι Λάικα, το οποίο δεν επέζησε από το ταξίδι.
Στη συνέχεια, τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους, οι Ηνωμένες Πολιτείες επιχείρησαν να εκτοξεύσουν τον δικό τους πρώτο δορυφόρο, ένα μικροσκοπικό σκάφος που ονομαζόταν Vanguard Test Vehicle 3. Όμως ο πύραυλος του δορυφόρου εξερράγη σε ζωντανή τηλεοπτική μετάδοση, εντείνοντας την αμηχανία των Ηνωμένων Πολιτειών και τροφοδοτώντας τους φόβους ότι το έθνος είχε μείνει πίσω από τον πυρηνικά εξοπλισμένο αντίπαλό του με έναν πολύ ουσιαστικό τρόπο.
Οι γνώστες «αντιλήφθηκαν το γεγονός ότι, αν μπορούσαν να θέσουν έναν δορυφόρο σε τροχιά, αυτό σήμαινε πως υπήρχαν αρκετά καλές πιθανότητες να μπορέσουν να ρίξουν ένα όπλο σχεδόν όπου ήθελαν», δήλωσε στο Space.com ο Ed Stewart, επιμελητής μουσείου στο U.S. Space & Rocket Center.
Στις ΗΠΑ, τα κέντρα λήψης αποφάσεων θεωρούσαν γενικά ότι οι Σοβιετικοί υστερούσαν τεχνολογικά, πρόσθεσε. Όμως τα γεγονότα στα τέλη του 1957 κατέρριψαν αυτή την αντίληψη και έστρεψαν πιο έντονα την προσοχή των Αμερικανών πολιτικών και στρατιωτικών αξιωματούχων στο «τελικό σύνορο» του διαστήματος.
Live η αποστολή Artemis II:
«Έτσι, κατά κάποιο τρόπο μετατρέψαμε την εξερεύνηση του διαστήματος σε ένα πεδίο μάχης δι’ αντιπροσώπων για την προώθηση αυτών των τεχνολογιών που θα μπορούσαν εξίσου εύκολα να χρησιμοποιηθούν για τη ρίψη στρατιωτικών φορτίων, καθώς και για τη μεταφορά ανθρώπων στο διάστημα», δήλωσε ο Stewart.
Οι Σοβιετικοί κέρδισαν τους πρώτους γύρους της διαστημικής κούρσας· για παράδειγμα, έστειλαν επίσης τον πρώτο άνθρωπο στο διάστημα, τον Γιούρι Γκαγκάριν, τον Απρίλιο του 1961. Όμως η άφιξη στη Σελήνη έγινε η γραμμή του τερματισμού.
Η χρονική συγκυρία της διαστημικής κούρσας ήταν επίσης καθοριστική: Συνέβη την εποχή που πολλά νεοσύστατα ανεξάρτητα έθνη, έχοντας αποτινάξει τον ζυγό του ιμπεριαλισμού, προσπαθούσαν να βρουν τον δρόμο τους στον κόσμο. Οι Ηνωμένες Πολιτείες ήθελαν αυτά τα νεαρά έθνη με το μέρος τους, όπως και οι Σοβιετικοί. Και οι δύο υπερδυνάμεις έβλεπαν την επιτυχία στη διαστημική κούρσα ως έναν τρόπο για να τα προσελκύσουν.
Όπως δήλωσε ο πρώην Επικεφαλής Ιστορικός της NASA Roger Launius: «Αντιλήφθηκαν ότι στην ανθρώπινη ιστορία, όποτε δύο πολιτισμοί έχουν έρθει αντιμέτωποι, εκείνος που έχει την καλύτερη τεχνολογία είναι συνήθως αυτός που καταλήγει στην κορυφή. […] Το Apollo ήταν μια επίδειξη ήπιας ισχύος — συνειδητά, αυτή ήταν η πραγματικότητα».
Η σημασία αυτής της επίδειξης αντικατοπτρίζεται στον προϋπολογισμό της NASA. Στο απόγειο του προγράμματος Apollo, η χρηματοδότηση της διαστημικής υπηρεσίας αποτελούσε περίπου το 4,4% ολόκληρου του ομοσπονδιακού προϋπολογισμού. Στις μέρες μας, είναι μικρότερη από 0,4%.
Εικόνες της Γης από το Artemis II:
Οι Ηνωμένες Πολιτείες κέρδισαν τη σεληνιακή κούρσα, φυσικά, κατεβάζοντας τον Νιλ Άρμστρονγκ και τον Μπαζ Όλντριν στη Θάλασσα της Ηρεμίας με το Apollo 11 τον Ιούλιο του 1969. Ακολούθησαν άλλες πέντε επιτυχημένες αποστολές προσεδάφισης, αλλά δεν υπήρχε δυναμική για να συνεχιστεί το πρόγραμμα πέρα από το Apollo 17 το 1972.
Σύμφωνα με τον Stewart, πολλοί σκέφτηκαν: «Κάναμε αυτό που ήθελε ο JFK. Κερδίσαμε τους Σοβιετικούς. Είμαστε ακόμα η τεχνολογική υπερδύναμη του κόσμου. Γιατί πρέπει να επιστρέψουμε;»
Η ορκωμοσία του Προέδρου Ρίτσαρντ Νίξον τον Ιανουάριο του 1969 έπαιξε επίσης ρόλο, καθώς σκεφτόταν διαφορετικά από τους προκατόχους του. Ήθελε ένα πιο προσιτό οικονομικά διαστημικό πρόγραμμα και προώθησε την ιδέα του διαστημικού λεωφορείου, διακόπτοντας τη συνεχιζόμενη χρηματοδότηση του Apollo. Ήταν «σαν ένα εκπληκτικό κοινωνικό πείραμα για την ανθρωπότητα, για να δούμε τι μας ωθεί να κάνουμε πράγματα», πρόσθεσε, υπογραμμίζοντας πως αν έχουμε κίνητρο, μπορούμε να λύσουμε τα πάντα.
Μια νέα κούρσα για το φεγγάρι;
Ένας νέος διαστημικός αντίπαλος έχει αναδυθεί πρόσφατα — η Κίνα, η οποία γίνεται όλο και πιο φιλόδοξη και καταρτισμένη στο διάστημα με κάθε μέρα που περνά. Η Κίνα έχει επίσης στραμμένο το βλέμμα της στη Σελήνη, δηλώνοντας ότι θέλει να προσεδαφίσει αστροναύτες εκεί μέχρι το 2030.
Ως αποτέλεσμα, πολλοί παράγοντες εξουσίας στις ΗΠΑ έχουν δηλώσει ότι βρισκόμαστε σε μια νέα κούρσα προς τη Σελήνη. Όμως ο σημερινός ανταγωνισμός με την Κίνα είναι πολύ διαφορετικός από εκείνον που εκτυλίχθηκε πριν από δύο γενιές, σύμφωνα με τον Launius.
«Δεν υπάρχει καμία απολύτως σύγκριση», ανέφερε. «Η Σοβιετική Ένωση ήταν ένας ισότιμος ανταγωνιστής με πολλά πυρηνικά στραμμένα εναντίον μας… Για όσους από εμάς μεγαλώσαμε σε εκείνη την εποχή, αυτό αποτελούσε μια υπαρξιακή απειλή. Πιστεύαμε ότι ανά πάσα στιγμή θα μπορούσαμε να αφανιστούμε. Και αυτός [ο φόβος] απλά δεν υπάρχει σήμερα.»
Οι διαφορές των εποχών είναι επίσης εμφανείς στους διαφορετικούς στόχους των προγραμμάτων Apollo και Artemis. Το Apollo σχεδιάστηκε με γνώμονα μια κούρσα· άφησε μπότες στο γκρίζο χώμα, αλλά όχι ρίζες. Το Artemis, αντίθετα, στοχεύει στη δημιουργία μιας βάσης κοντά στον σεληνιακό νότιο πόλο, χτίζοντας γνώσεις και δεξιότητες που θα βοηθήσουν την ανθρωπότητα να κάνει το επόμενο γιγαντιαίο άλμα — στον Άρη.
«Αυτή τη φορά, ο στόχος δεν είναι σημαίες και πατημασιές», δήλωσε ο Διοικητής της NASA Jared Isaacman στα τέλη Μαρτίου. «Αυτή τη φορά, ο στόχος είναι να μείνουμε. Η Αμερική δεν θα εγκαταλείψει ποτέ ξανά το φεγγάρι».
- In.gr/ Space.com