Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει δεσμεύσει 400 εκατ. ευρώ για το πρόγραμμα PIX Europe, με στόχο να αποκτήσει ηγετική θέση στα φωτονικά ολοκληρωμένα κυκλώματα. Ένα από τα πιο απτά σκέλη της προσπάθειας βρίσκεται στο Αϊντχόφεν της Ολλανδίας, όπου το ερευνητικό ινστιτούτο TNO κατασκευάζει πιλοτική μονάδα 10.000 τετραγωνικών μέτρων. Η πλήρης λειτουργία της προγραμματίζεται για το 2030.
Όπως αναφέρει το BBC, το ζητούμενο δεν είναι απλώς να παραχθούν καλύτερα τσιπ στο εργαστήριο, αλλά να βρεθεί τρόπος να κατασκευάζονται σε βιομηχανική κλίμακα.
Γιατί ενδιαφέρουν τα τσιπ που χρησιμοποιούν φως
Σε αντίθεση με τα συμβατικά ηλεκτρονικά κυκλώματα, που βασίζονται στην κίνηση ηλεκτρονίων, τα φωτονικά κυκλώματα χρησιμοποιούν φως για τη μετάδοση ή την επεξεργασία σημάτων. Σε εφαρμογές όπου προέχει η γρήγορη μεταφορά μεγάλου όγκου δεδομένων, η τεχνολογία υπόσχεται υψηλότερες ταχύτητες, χαμηλότερη κατανάλωση ενέργειας και λιγότερη θερμότητα. Αυτό εξηγεί το ενδιαφέρον για τη χρήση της στα κέντρα δεδομένων που υποστηρίζουν εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης.
Τα φωτονικά τσιπ δεν είναι μόνο υπόσχεση: χρησιμοποιούνται ήδη σε εξειδικευμένες εφαρμογές στα κέντρα δεδομένων και σε αισθητήρες LiDAR, οι οποίοι μετρούν αποστάσεις με τη βοήθεια του φωτός. Ο Τον βαν Μολ του TNO εκτιμά ότι η αύξηση της παραγωγικής δυναμικότητας θα μπορούσε να διευρύνει τη χρήση τους, από τα κινητά τηλέφωνα και τους φορητούς υπολογιστές έως την ιατρική απεικόνιση και τα μελλοντικά δίκτυα 6G.
Πρόκειται, ωστόσο, για πιθανές εφαρμογές και όχι για δεδομένη εξέλιξη, σημειώνεται στο ρεπορτάζ του BBC.
Από τις τέσσερις στις έξι ίντσες
Στο Αϊντχόφεν, η πρόκληση έχει συγκεκριμένη διάσταση: η ομάδα του TNO θέλει να περάσει από δισκία διαμέτρου τεσσάρων ιντσών σε δισκία έξι ιντσών από φωσφίδιο του ινδίου. Τα δισκία, γνωστά ως wafers, είναι οι επιφάνειες πάνω στις οποίες κατασκευάζονται πολλά τσιπ ταυτόχρονα. Η μεγαλύτερη διάμετρος επιτρέπει να χωρέσουν περισσότερα τσιπ στο ίδιο δισκίο. Το όφελος, όμως, εξαρτάται από το πόσα από αυτά λειτουργούν στο τέλος της διαδικασίας: στόχος του TNO είναι έως το 2030 να έχει αναπτύξει μια σταθερή, επαναλήψιμη μέθοδο παραγωγής με υψηλό ποσοστό λειτουργικών τσιπ.
Κεντρικό ρόλο στην πιλοτική γραμμή αναμένεται να έχει ο εξοπλισμός της ολλανδικής ASML. Η παραγωγή φωτονικών τσιπ έχει αρκετά κοινά στοιχεία με την κατασκευή συμβατικών ημιαγωγών: χρησιμοποιεί δισκία, απαιτεί χώρους με αυστηρό έλεγχο των αιωρούμενων σωματιδίων και βασίζεται σε παρόμοιο εξοπλισμό. Για την Ευρώπη, αυτό σημαίνει ότι μπορεί να αξιοποιήσει υπάρχουσα τεχνογνωσία αντί να ξεκινήσει από το μηδέν.
Ένα εργοστάσιο για πολλούς πελάτες
Η μονάδα δεν σχεδιάζεται για να διαθέσει στην αγορά ένα τσιπ του TNO. Το μοντέλο είναι εκείνο του foundry: άλλες επιχειρήσεις σχεδιάζουν τα τσιπ τους και η μονάδα τα κατασκευάζει για λογαριασμό τους. Έτσι, εταιρείες από την Ευρώπη και άλλες αγορές θα μπορούν να αποκτήσουν πρόσβαση σε εξειδικευμένη παραγωγή χωρίς να επωμιστούν το κόστος ενός δικού τους εργοστασίου. Το BBC παραλληλίζει αυτή την προσέγγιση με το μοντέλο που εφάρμοσε σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα η ταϊβανέζικη TSMC.
Ο ανταγωνισμός, πάντως, έχει ήδη κινηθεί. Η αμερικανική Coherent ανακοίνωσε στο Σέρμαν του Τέξας υποδομή μαζικής παραγωγής σε δισκία φωσφιδίου του ινδίου έξι ιντσών. Η επέκταση υποστηρίζεται από τη Nvidia και από δημόσια χρηματοδότηση 50 εκατ. δολαρίων στο πλαίσιο του αμερικανικού Chips Act. Η ανακοίνωση δείχνει ότι η μετάβαση στις έξι ίντσες δεν αποτελεί αποκλειστικά ευρωπαϊκό στοίχημα.
Για τον Γιόρις Τέερ, αναλυτή στο Ινστιτούτο Μελετών Ασφάλειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η επιδίωξη δεν είναι να αποκτήσει η Ευρώπη αυτάρκεια σε ολόκληρη την αλυσίδα των ημιαγωγών. Είναι να αποκτήσει παραγωγικές δυνατότητες που θα χρειάζονται και οι υπόλοιποι. Στο Αϊντχόφεν, αυτό θα κριθεί από το αν η πιλοτική γραμμή μπορεί να προσφέρει σε τρίτες εταιρείες αξιόπιστη παραγωγή, με σταθερή ποιότητα και σε κλίμακα που να δικαιολογεί την εμπορική αξιοποίηση των σχεδίων τους.

