Καθώς μεγαλώνουμε, η ρύπανση από πλαστικά συνδέεται όλο και περισσότερο με σοβαρά προβλήματα υγείας — από καρκίνους και καρδιακές παθήσεις μέχρι υπογονιμότητα και γνωστική έκπτωση. Ωστόσο, νέα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι οι επιπτώσεις ξεκινούν ακόμη πριν από τη γέννηση.
Μια νέα μελέτη από το NYU Langone Health αποδίδει εν μέρει σχεδόν 2 εκατομμύρια πρόωρες γεννήσεις το 2018 — περίπου το 8% του παγκόσμιου συνόλου εκείνης της χρονιάς — στην έκθεση σε μία μόνο χημική ουσία που βρίσκεται σε καθημερινά προϊόντα, όπως καλλυντικά, απορρυπαντικά και εντομοαπωθητικά.
Η ουσία αυτή είναι το DEHP (Di-2-ethylhexyl phthalate), που ανήκει στην κατηγορία των φθαλικών ενώσεων και χρησιμοποιείται για να κάνει τα πλαστικά πιο εύκαμπτα.
Οι φθαλικές ενώσεις διασπώνται σε μικροπλαστικά, τα οποία μπορούν να εισέλθουν στον οργανισμό μέσω τροφής, αέρα και σκόνης, και να συσσωρευτούν σε όργανα όπως ο εγκέφαλος, το ήπαρ, οι πνεύμονες και ακόμη και ο πλακούντας.
Η μελέτη συνδέει επίσης το DEHP με περίπου 74.000 θανάτους νεογνών, αποτελώντας μία από τις πρώτες προσπάθειες ποσοτικοποίησης των επιπτώσεων αυτής της τοξίνης σε παγκόσμιο επίπεδο.
Ο πρόωρος τοκετός — δηλαδή πριν από τις 37 εβδομάδες κύησης — θεωρείται σημαντικός παράγοντας κινδύνου για μητέρες και βρέφη. Σύμφωνα με τον World Health Organization, αποτελεί την κύρια αιτία θανάτου σε παιδιά κάτω των 5 ετών και μπορεί να οδηγήσει σε δια βίου προβλήματα, όπως μαθησιακές δυσκολίες, προβλήματα όρασης και ακοής και αναπτυξιακές διαταραχές.
Πώς επηρεάζουν τον οργανισμό
Αναλύσεις σε δείγματα εγκύων (ούρα, αμνιακό υγρό, αίμα ομφάλιου λώρου) έχουν δείξει την παρουσία φθαλικών ενώσεων, οι οποίες δρουν ως ενδοκρινικοί διαταράκτες. Αυτό σημαίνει ότι μπορούν να προκαλέσουν φλεγμονές και να επηρεάσουν την ανάπτυξη του πλακούντα.
Η ερευνήτρια Sara Hyman από τη Σχολή Ιατρικής Grossman του NYU τόνισε ότι τα ευρήματα αναδεικνύουν την ανάγκη περιορισμού της έκθεσης σε αυτές τις ουσίες, ειδικά σε ευάλωτες περιοχές, ώστε να μειωθούν οι πρόωρες γεννήσεις και τα επακόλουθα προβλήματα υγείας.
Οι επιπτώσεις είναι εντονότερες σε περιοχές του Παγκόσμιου Νότου. Η Μέση Ανατολή και η Νότια Ασία αντιστοιχούν περίπου στο 54% των περιστατικών ασθενειών που σχετίζονται με πρόωρους τοκετούς, ενώ η Αφρική φτάνει το 26%, με υψηλότερα ποσοστά θνησιμότητας.
Το DEHP δεν είναι η μοναδική επικίνδυνη χημική ένωση στα πλαστικά. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι μια άλλη ουσία, το DiNP (diisononyl phthalate), που χρησιμοποιείται συχνά ως υποκατάστατο, μπορεί να συνδέεται με περίπου 1,88 εκατομμύρια πρόωρες γεννήσεις παγκοσμίως.
Ο επικεφαλής της μελέτης, ο Leonardo Trasande, υπογράμμισε ότι η αντιμετώπιση μεμονωμένων ουσιών δεν επαρκεί: «Ρυθμίζουμε μία-μία τις φθαλικές ενώσεις και τις αντικαθιστούμε με άλλες που δεν κατανοούμε πλήρως. Είναι ένα επικίνδυνο παιχνίδι».
Τι σημαίνουν τα ευρήματα
Παρότι οι επιστήμονες αναγνωρίζουν ότι τα δεδομένα περιέχουν εκτιμήσεις, τονίζουν ότι ακόμη και τα πιο συντηρητικά σενάρια δείχνουν σημαντική επιβάρυνση για τη δημόσια υγεία.
Παράλληλα, η επιστημονική κοινότητα συνεχίζει να μελετά τις επιπτώσεις των μικροπλαστικών, με ενδείξεις ότι συνδέονται με παθήσεις όπως ο διαβήτης και βλάβες στο ήπαρ.
Ορισμένες πρώιμες έρευνες δείχνουν ότι προβιοτικά και τρόφιμα ζύμωσης, όπως το kimchi, ενδέχεται να βοηθούν στην προστασία του εντέρου από τοξίνες μικροπλαστικών. Ωστόσο, το πεδίο παραμένει σε αρχικό στάδιο και απαιτείται περισσότερη έρευνα.