Ο επιστήμονας που προειδοποίησε για την «ψύχωση της ΑΙ» μιλά για νέο κίνδυνο

• Ο Δανός ψυχίατρος Søren Dinesen Østergaard προειδοποιεί ότι η εκτεταμένη χρήση AI chatbots δημιουργεί «γνωστικό χρέος».
• Υποστηρίζει ότι εργαλεία όπως το ChatGPT ενδέχεται να διαβρώνουν σταδιακά τις δεξιότητες γραφής, έρευνας και επιστημονικής σκέψης.
• Εκφράζει φόβους ότι στο μέλλον θα μειωθούν οι πιθανότητες να αναδειχθούν προσωπικότητες όπως οι Demis Hassabis και John Jumper.

Όταν ο Δανός ψυχίατρος Søren Dinesen Østergaard δημοσίευσε το 2023 μια αυστηρή προειδοποίηση για τις πιθανές επιπτώσεις της τεχνητής νοημοσύνης στην ψυχική υγεία, ελάχιστοι στον τεχνολογικό κόσμο έδειξαν να ανησυχούν. Σήμερα, επανέρχεται με μια ακόμη πιο ανησυχητική εκτίμηση: ότι η συστηματική χρήση AI chatbots ενδέχεται να δημιουργεί ένα επικίνδυνο «γνωστικό χρέος» (cognitive debt).

Σε επιστολή του προς το επιστημονικό περιοδικό Acta Psychiatrica Scandinavica, ο Østergaard υποστηρίζει ότι η αυτοματοποίηση βασικών ακαδημαϊκών διαδικασιών – από τη συγγραφή έως την ανάλυση δεδομένων – μπορεί να αποδυναμώνει σταδιακά τις γνωστικές δεξιότητες των επιστημόνων.

Όπως εξηγεί, η επιστημονική σκέψη δεν είναι έμφυτη ικανότητα αλλά αποτέλεσμα εκπαίδευσης, άσκησης και συστηματικής καλλιέργειας. Αν τα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης αναλαμβάνουν όλο και μεγαλύτερο μέρος της διανοητικής εργασίας, υπάρχει ο κίνδυνος οι επόμενες γενιές να μη «γυμνάζουν» επαρκώς τη σκέψη τους.

Το παράδειγμα των νομπελιστών της ΑΙ

Ο Østergaard φέρνει ως παράδειγμα τους Demis Hassabis και John Jumper, οι οποίοι τιμήθηκαν με το Νόμπελ Χημείας το 2024 για τη συμβολή τους στην ανάπτυξη του συστήματος AlphaFold2, που ανέπτυξε η Google DeepMind. Το εργαλείο αυτό κατάφερε να προβλέψει με ακρίβεια τη τρισδιάστατη δομή σχεδόν όλων των γνωστών πρωτεϊνών – μια επανάσταση για τη βιολογία και τη φαρμακευτική έρευνα.

Ωστόσο, όπως επισημαίνει, η επιτυχία τους δεν προέκυψε εν κενώ. Βασίστηκε σε δεκαετίες εντατικής επιστημονικής εκπαίδευσης και εξάσκησης. Κατά την άποψή του, αν οι ίδιες γενετικές τεχνολογίες τεχνητής νοημοσύνης υπήρχαν από τα πρώτα στάδια της εκπαίδευσής τους, ίσως να μην είχαν αναπτύξει στο ίδιο βάθος τις δεξιότητες που τους οδήγησαν στη διάκριση.

«Αν η χρήση AI chatbots πράγματι δημιουργεί γνωστικό χρέος, τότε βρισκόμαστε σε ιδιαίτερα δύσκολη θέση», προειδοποιεί.

Τι είναι το «γνωστικό χρέος»

Ο όρος παραπέμπει στην ιδέα ότι όταν «εκχωρούμε» συστηματικά τη σκέψη μας σε αλγορίθμους, ενδέχεται να συσσωρεύουμε μια αόρατη υποβάθμιση των νοητικών μας ικανοτήτων. Παρόμοιες ανησυχίες έχουν διατυπωθεί και από άλλους επιστήμονες, οι οποίοι επισημαίνουν ότι η υπερβολική εξάρτηση από την ΑΙ μπορεί να αντικαταστήσει δεξιότητες που παλαιότερα αποκτούνταν μέσα από επίπονη εξάσκηση.

Ο Østergaard δεν αμφισβητεί τη χρησιμότητα της τεχνητής νοημοσύνης στην επιστημονική πρόοδο. Αντιθέτως, αναγνωρίζει ότι τα εργαλεία αυτά είναι εντυπωσιακά και ισχυρά. Το ερώτημα, όμως, είναι αν η ανεξέλεγκτη χρήση τους θα μειώσει τις πιθανότητες να αναδειχθούν στο μέλλον νέοι επιστήμονες επιπέδου Hassabis και Jumper.

Σε έναν κόσμο όπου η ΑΙ γίνεται ολοένα και πιο παρούσα στην εκπαίδευση, την έρευνα και την καθημερινή εργασία, η προειδοποίηση αυτή αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα – όχι μόνο για τα πανεπιστήμια και τα ερευνητικά κέντρα, αλλά και για τις επιχειρήσεις που επενδύουν μαζικά στην αυτοματοποίηση της γνώσης.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• Οι πιο πετυχημένοι founders συμφωνούν: Αυτές είναι οι 5 συνήθειες που φτιάχνουν περιουσίες
• Γουόρεν Μπάφετ: Αυτές είναι οι συμβουλές του για τους 50άρηδες
• Θέλεις να μάθεις πώς διαδίδονται οι ιδέες; Ο Μπιλ Γκέιτς σου προτείνει να διαβάσεις αυτό το βιβλίο