Σημαντική διεθνής διάκριση απέσπασαν τρία ελληνικά ερευνητικά έργα που αξιοποιούν την τεχνητή νοημοσύνη για την αντιμετώπιση κρίσιμων προκλήσεων και για την υποστήριξη των 17 Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών (SDGs). Πρόκειται για τα προγράμματα «FLOGA» και «Triton» του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου καθώς και το «Pioneers for AI» του Μη Κερδοσκοπικού Οργανισμού Science For You (SciFY) τα οποία συμπεριλήφθηκαν στα 100 κορυφαία έργα παγκοσμίως, του IRCAI Global Top 100, της διεθνούς πρωτοβουλίας του International Research Centre on Artificial Intelligence (IRCAI), υπό την αιγίδα της UNESCO.
Από το 2022 δύο ομάδες εξειδικευμένων ερευνητών στο Εργαστήριο Τηλεπισκόπησης της Σχολής Αγρονόμων και Τοπογράφων Μηχανικών και Μηχανικών Γεωπληροφορικής του ΕΜΠ ξεκίνησαν να εργάζονται και να αναλύουν δεδομένα για την όσο το δυνατόν λεπτομερή και ακριβή χαρτογράφηση εκτάσεων που έχουν πληγεί από φυσικές καταστροφές. Όπως εξηγεί στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο επίκουρος καθηγητής του ΕΜΠ και συνεργάτης ερευνητής στο Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών, Γιάννης Παπουτσής, τα έργα «FLOGA» και «Triton» μέσω της τεχνητής νοημοσύνης αλλά και δεδομένων που προκύπτουν από δορυφορικές απεικονίσεις επιχειρούν να προχωρήσουν σε ακριβή χαρτογράφηση που θα μπορεί στη συνέχεια να αξιοποιηθεί από την Πολιτική Προστασία, το Πυροσβεστικό Σώμα αλλά και άλλους εμπλεκόμενους φορείς.
Όπως τονίζει ο κ. Παπουτσής, η ομάδα της «FLOGA», με επικεφαλής την υποψήφια διδάκτορα Μάρα Σδράκα και σε συνεργασία με την Πυροσβεστική Υπηρεσία, έχει αναπτύξει ένα σύστημα τεχνητής νοημοσύνης σχεδιασμένο για την αυτοματοποίηση της ανίχνευσης και χαρτογράφησης των περιοχών που έχουν πληγεί από πυρκαγιές. «Αξιοποιώντας πολυφασματικά δορυφορικά δεδομένα υψηλής ανάλυσης, το μοντέλο μας παράγει εξαιρετικά ακριβείς οριοθετήσεις των καμένων εκτάσεων, παρέχοντας κρίσιμα δεδομένα για την άμεση ανταπόκριση και τις προσπάθειες παροχής βοήθειας, τον σχεδιασμό της αποκατάστασης, καθώς και την κλιματική έρευνα σχετικά με τις επιπτώσεις των πυρκαγιών στο οικοσύστημα», σημειώνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο κ. Παπουτσής.
Ειδικότερα, οι ερευνητές του ΕΜΠ προχώρησαν στη δημιουργία ενός συνόλου δεδομένων με δορυφορικές απεικονίσεις από το δορυφόρο «SENTINEL-2» έχοντας ταυτόχρονα χαρτογραφήσει τις καμένες εκτάσεις σε πολύ μεγάλη λεπτομέρεια. «Το ενδιαφέρον είναι ότι οι χαρτογραφήσεις αυτές έχουν γίνει από το Πυροσβεστικό Σώμα, από το τμήμα Γεωπληροφορικής. Λαμβάνοντας δεδομένα από δορυφόρους και μέσα από φωτοερμηνεία -δηλαδή αναλύουν την εικόνα και συμπληρώνουν με το χέρι το περίγραμμα της πυρκαγιάς- φτιάχνουν ένα περίγραμμα προσαρμοσμένο στις ανάγκες του Πυροσβεστικού Σώματος για τη λήψη αποφάσεων. Παράλληλα μας έχουν παραχωρήσει τα επιστημονικά δεδομένα ώστε να προχωρήσουμε στην αντίστοιχη δημιουργία δεδομένων μέσω δορυφορικών εικόνων καθώς και τις χαρτογραφήσεις που έχει κάνει το Πυροσβεστικό Σώμα. Με βάση αυτά αναπτύσσουμε μοντέλα Τεχνητής Νοημοσύνης, ώστε τελείως αυτόματα και με πολύ μεγάλη ακρίβεια να πηγαίνουμε από τα δορυφορικά δεδομένα σε αυτόματη χαρτογράφηση καμένων εκτάσεων. Το συγκεκριμένο έργο έχει προχωρήσει και πλέον βρίσκεται στο στάδιο παράδοσης στο Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης στο πλαίσιο του Εθνικού Προγράμματος μικρο-δορυφόρων. Έτσι δίνεται η δυνατότητα το υπουργείο να συνεργαστεί με οποιονδήποτε φορέα χρειάζεται να έχει αυτή την πληροφορία», σημειώνει ο κ. Παπουτσής και προσθέτει ότι το δεύτερο σκέλος του έργου σχετίζεται με την αυτοματοποιημένη λήψη των παραπάνω δεδομένων ώστε μία υπηρεσία να μπορέσει μέσω αυτών να εντοπίζει μία πυρκαγιά και ταυτόχρονα να έχει τη δυνατότητα να ενεργοποιεί και τη διαδικασία χαρτογράφησης μιας καμένης έκτασης και κατά τη διάρκεια της πυρκαγιάς και αφού αυτή ολοκληρωθεί. «Όλο αυτό θέλει έναν αυτοματισμό κι ένα μικρό πληροφοριακό σύστημα να το υποστηρίζει με μεγάλη διαθεσιμότητα, δηλαδή να μην πέφτει το σύστημα. Αυτό είναι ένα ολοκληρωμένο σύστημα και τον Ιούνιο παραδίδεται στο Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης. Ενδεχομένως μάλιστα να μπορεί να αξιοποιηθεί και γι’ αυτή την αντιπυρική περίοδο», υπογραμμίζει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο κ. Παπουτσής.
Όσον αφορά το πρόγραμμα «Triton», όπως εξηγεί ο κ. Παπουτσής, αυτό σχετίζεται με τη χαρτογράφηση των πλημμυρών. Το «Triton», με επικεφαλής τον Νικόλαο Ιωάννη Μπούντο και τη Μάρα Σδράκα, αξιοποιεί δεδομένα δορυφορικού ραντάρ SAR και τεχνολογία τεχνητής νοημοσύνης για να παρέχει γρήγορη και ακριβή χαρτογράφηση πλημμυρών κατόπιν ζήτησης, οπουδήποτε στον κόσμο. Βασική καινοτομία του «Triton», σύμφωνα με τον κ. Παπουτσή, είναι ότι μπορεί να «διεισδύει μέσα από τα σύννεφα». «Χρειάζεται αρκετή εξειδίκευση για να διαχειρίζεται κανείς αυτά τα δεδομένα – και αυτό είναι κάτι που κάνουμε και το ξεκινήσαμε γύρω στο 2022, όπου μία ομάδα 3-4 ερευνητών βρήκε πλημμυρικά γεγονότα σε όλο τον κόσμο, και με βάση αυτά τα γεγονότα κατεβάσαμε τα δεδομένα. Στη συνέχεια έγινε η φωτοερμηνεία για να βρούμε ακριβώς το περίγραμμα της πλημμύρας και με βάση αυτά φτιάξαμε τα αντίστοιχα μοντέλα. Αποτελεί ένα πρόγραμμα για την αυτόματη χαρτογράφηση των πλημμυρών με πολύ υψηλή ακρίβεια, κάτι που προηγουμένως δεν γινόταν. Χρειαζόταν να μπει ένας έμπειρος φωτοερμηνευτής δορυφορικών δεδομένων και να διορθώσει μια χαρτογράφηση, τώρα δεν χρειάζεται να γίνει αυτό. Μπορεί να γίνει πολύ γρήγορα κι άμεσα», σημειώνει και προσθέτει ότι και τα δύο προγράμματα χρηματοδοτούνται από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαστήματος και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Για την πρωτοβουλία «Pioneers for AI» του Μη Κερδοσκοπικού Οργανισμού Science For You – SciFY η διάκριση ήρθε για δεύτερη συνεχόμενη φορά, ενώ αναγνωρίστηκε ότι συμβάλλει ενεργά σε τρεις Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης: στην Ποιοτική Εκπαίδευση (SDG 4), στην Αξιοπρεπή Εργασία και Οικονομική Ανάπτυξη (SDG 8) και στη Μείωση των Ανισοτήτων (SDG 10).
«Καθοριστικό ρόλο στην επιλογή διαδραμάτισε η επέκταση του προγράμματος, μέσω του έργου ”ΑμεΑ Πρωτοπόροι στην Τεχνητή Νοημοσύνη”, μιας πρωτοποριακής δράσης που εκπαιδεύει άτομα με αναπηρία, ώστε να εργαστούν στον χώρο του AI. Στο πλαίσιο του έργου, 35 άτομα με αυτισμό, ψυχιατρικές διαταραχές και κινητικές αναπηρίες παρακολούθησαν ένα ειδικά προσαρμοσμένο εκπαιδευτικό πρόγραμμα, 26 εκπαιδευμένα άτομα με αναπηρία εργάστηκαν προετοιμάζοντας δεδομένα για την εκπαίδευση μοντέλων Τεχνητής Νοημοσύνης, 6 ερευνητικές ομάδες του ΕΚΕΦΕ Δημόκριτος και του Ερευνητικού Κέντρου ΑΘΗΝΑ υποστηρίχθηκαν από την εργασία των ΑμεΑ, 19 επαγγελματίες από φορείς υποστήριξης ΑμεΑ εκπαιδεύτηκαν στο AI, ώστε να εντάξουν και να καθοδηγήσουν τους ωφελούμενους καθ’ όλη τη διάρκεια του έργου», επισημαίνει η Science For You – SciFY.