Το υπουργείο Μεταφορών των ΗΠΑ κινείται για την εγκατάσταση συστήματος ΑΙ στους πύργους ελέγχου κυκλοφορίας των αεροδρομίων. Θα είναι η αρχή ενός πλήρους takeover.
Της Νίκης Μπάκουλη
Θα επιβιβαζόσουν σε ένα αεροπλάνο, γνωρίζοντας ότι δεν υπάρχει άνθρωπος στο πιλοτήριο ή τον πύργο ελέγχου;
Νιώθεις κάπως άβολα και μόνο που το σκέφτεσαι;
Αυτός είναι ένας από τους λόγους που η τεχνητή νοημοσύνη θα συνεργάζεται με τους ελεγκτές εναέριας κυκλοφορίας και τους πιλότους, έως το 2040, όταν οι ειδικοί εκτιμούν πως το σύστημα θα μπορεί να διαχειρίζεται το 100% της κίνησης, με τους εναπομείναντες ανθρώπους να υπάρχουν μόνο ως ελεγκτές.
Για να νιώσεις πιο άνετα και για να τακτοποιηθούν κάποια πραγματάκια, θα ζήσεις τις εξελίξεις σιγά σιγά, έως ότου η ΑΙ θα αναλάβει και όσα συμβαίνουν στον ουρανό.
Έως τότε, θα ακούς τη φράση «όπως ο αυτόματος πιλότος δεν “έβγαλε” τους πιλότους από τα πιλοτήρια, έτσι και η τεχνητή νοημοσύνη, δεν θα “βγάλει” τους ελεγκτές από τον πύργο ελέγχου».
Η πραγματικότητα όμως, θα είναι διαφορετική, όπως φαίνεται και από όσα συμβαίνουν στις ΗΠΑ.
Η απόφαση των ΗΠΑ για τις αερομεταφορές
Το υπουργείο Μεταφορών των ΗΠΑ, θα δώσει 12.5 δισεκατομμύρια δολάρια, ώστε να εκσυγχρονίσει το σύστημα ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας. Αυτό το ποσό έχει εγκριθεί από το Κογκρέσο, με τον υπουργό Σον Ντάφι να πιέζει τώρα για την έγκριση άλλων 10 δισεκατομμυρίων δολαρίων, τα οποία θα διατεθούν σε σύστημα τεχνητής νοημοσύνης «που έχει σχεδιαστεί για να βοηθά τους ελεγκτές να εντοπίζουν πιθανά σημεία συμφόρησης εβδομάδες νωρίτερα -έως και 45 ημέρες- και να προσαρμόζουν τα προγράμματα πτήσεων για την αποφυγή καθυστερήσεων.
Έτσι, οι ελεγκτές θα δίνουν προτεραιότητα σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης και θα μειωθεί το ανθρώπινο λάθος που προκύπτει κατά την εκτέλεση πολλαπλών εργασιών», όπως είπε στο CBS News.
Όλα είναι έτοιμα για αυτήν την αλλαγή, σε ό,τι αφορά τα συστήματα και το πώς θα γίνουν όλα τα βήματα έως ότου η ΑΙ να πάρει τον έλεγχο και των αιθέρων.
Να σημειωθεί και ότι φέτος οι αεροπορικές αρχές (όπως η Federal Aviation Administration των ΗΠΑ και το European Union Aviation Safety Agency) και οι ηγέτες της βιομηχανίας διευκρίνισαν πως ό,τι και αν γίνει, τον τελικό λόγο θα τον έχει ο άνθρωπος.
Λυπάμαι, αλλά αυτό έχει διαψευσθεί ήδη.
«Ο άνθρωπος παίρνει την τελική απόφαση» #not
H AI δεν αναμένεται να αντικαταστήσει τους ανθρώπους ελεγκτές εναέριας κυκλοφορίας στο εγγύς μέλλον. Όπου “εγγύς”, ας πούμε στην προσεχή δεκαετία.
Προς το παρόν, η βιομηχανία κινείται προς τη συνεργασία των ανθρώπων με τα μηχανήματα, βάσει του μοντέλου Human in the Loop, όπως αναφέρεται σε πρόσφατη δημοσίευση μελέτης.
Αυτό θέλει την ΑΙ να είναι βοηθός και ο άνθρωπος να παίρνει την τελική απόφαση, για την όποια συνθήκη ασφαλείας.
Βέβαια, το ίδιο λένε πως συμβαίνει και με την αμερικανική, αλλά και την ισραηλινή “μηχανή πολέμου”, την πλατφόρμα που έχει αναλάβει τους πολέμους (σε επίπεδο ανίχνευσης στόχων έως εκτέλεσης), ωστόσο στην πράξη αποδεικνύεται ότι ο άνθρωπος απλά (;) ακολουθεί το πρόσταγμα της μηχανής.
Χαρακτηριστικά, το Claude της Anthropic, που έχει ενσωματωθεί στο Maven (βλ. μηχανή του πολέμου των ΗΠΑ) εξήγησε πως «όταν ένα σύστημα, όπως το Maven, δημιουργεί εκατοντάδες συστάσεις στόχευσης και οι άνθρωποι ξοδεύουν περίπου το ισοδύναμο μιας ματιάς για να εγκρίνουν την καθεμία, ο άνθρωπος δεν λαμβάνει πραγματικά μια απόφαση με καμία ουσιαστική έννοια.
Επικυρώνουν ένα αλγοριθμικό αποτέλεσμα υπό πίεση χρόνου, με ελλιπείς πληροφορίες και την θεσμική πίεση να κινηθούν γρήγορα. Η στόχευση του ιρανικού σχολείου (όπου έχασαν τη ζωή τους τουλάχιστον 180 παιδιά) το καταδεικνύει αυτό με ακρίβεια.
Τα δεδομένα της διαδικασίας της τεχνητής νοημοσύνης, τα οποία ήταν μια ξεπερασμένα κατά μια δεκαετία, σηματοδότησαν ένα κτίριο ως στρατιωτικό στόχο και οι άνθρωποι το ενέκριναν.
«Αυτό δεν είναι ανθρώπινη κρίση. Αυτή είναι αυτοματοποιημένη προκατάληψη, με ανθρώπινη υπογραφή».
Γιατί δεν μπορεί ακόμα η AI να ενεργήσει αυτόνομα στον εναέρια κυκλοφορία
Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να επεξεργάζεται τεράστιο όγκο δεδομένων με πολύ μεγαλύτερη ταχύτητα, από ό,τι ο άνθρωπος, αλλά προς το παρόν “δεν διαθέτει ιδιότητες που θεωρούνται ως απαραίτητες” για την εναέρια κυκλοφορία.
Στην κορυφή αυτής της λίστας είναι η διαχείριση του απροσδόκητου, με την ΑΙ να διακρίνεται σε μοτίβα και ρουτίνες, αλλά να “μπλοκάρει” σε πρωτοφανείς καταστάσεις έκτακτης ανάγκης, ξαφνικές βλάβες εξοπλισμού ή ακανόνιστη συμπεριφορά πιλότου.
Σε μελέτη που έγινε φάνηκε πως η ΑΙ είναι εξαιρετική στον στρατηγικό σχεδιασμό, αλλά αποτύγχανε σε “τακτικό διαχωρισμό, σε πραγματικό χρόνο”, όταν οι συνθήκες είναι ασταθείς.
«Δυσκολεύεται να επεξεργαστεί ταυτόχρονα “θόρυβο” από τα ραντάρ, ασταθείς καιρικές συνθήκες και απρόβλεπτες κινήσεις από πιλότους που δεν ακολουθούν το πρωτόκολλο λόγω έκτακτης ανάγκης».
Οι άνθρωποι που αναλαμβάνουν την εναέρια κυκλοφορία δίνουν δεδομένα και παράλληλα, διαχειρίζονται το άγχος όταν προκύπτει κάτι έκτακτο, όπως μια βλάβη.
Οι υπέρμαχοι της ανθρωπότητας υποστηρίζουν επίσης, πως σε περίπτωση ατυχήματος δεν υπάρχει νομικό και ηθικό πλαίσιο για το ποιος θα φταίει, αν πίσω από όλες τις αποφάσεις είναι η ΑΙ. Αυτό το καταργούν οι “μηχανές του πολέμου”, αφού από πίσω πάντα είναι ο άνθρωπος.
Τι θα κάνει σε πρώτη φάση ΑΙ στην εναέρια κυκλοφορία
Σε πρώτη φάση, η ΑΙ θα αναλάβει μεγάλο μέρος του φόρτου εργασίας των ανθρώπων, με τους εξής τρόπους:
- θα αναλύει τα προγράμματα έως και 45 ημερών, ώστε να εντοπίζει choke points (σημεία συμφόρησης) και να προτείνει προσαρμογές.
- θα σκανάρει τον ουρανό, προκειμένου να δει αν υπάρχουν πιθανές συγκρούσεις, ώστε να ενημερώνει τους ανθρώπους πριν να είναι αργά. Και όλα αυτά θα γίνονται πολύ πιο γρήγορα από ό,τι τα κάνει τώρα το ραντάρ.
- θα χειρίζεται οποιαδήποτε επαναλαμβανόμενη εργασία, όπως για παράδειγμα την ενημέρωση των σχεδίων πτήσης.
- θα μπορεί να υπολογίσει τις πιο αποδοτικές “διαδρομές” από την άποψη των καυσίμων, σε πραγματικό χρόνο, με βάση τα μεταβαλλόμενα καιρικά πρότυπα.
Τι θα κάνει η ΑΙ με μια πενταετία στην εναέρια κυκλοφορία
Έως το 2031 ο ελεγκτής θα έχει γίνει “διαχειριστής συστημάτων”, με την τεχνητή νοημοσύνη να αναλαμβάνει όλα τα άλλα.
Βάσει του πλάνου της FAA,
- Η ΑΙ θα αναλύει τα σχέδια πτήσης δύο ώρες πριν την απογείωση, εντοπίζοντας πιθανά “σημεία συμφόρησης” και προσαρμόζοντας αυτόματα τους χρόνους αναχώρησης ανά 5 λεπτά, για να αποτρέψει την κυκλοφοριακή συμφόρηση πριν αυτή συμβεί.
- Τα αεροπλάνα δεν θα πετούν απλώς από το σημείο Α στο σημείο Β. Θα πετούν σε 4D διαδρομές (γεωγραφικό πλάτος, γεωγραφικό μήκος, υψόμετρο και ακριβής χρόνος) που θα φτιάχνει η ΑΙ, για την εξοικονόμηση καυσίμων.
- Πολλά μικρά και μεσαίου μεγέθους αεροδρόμια δεν θα έχουν φυσικούς πύργους.
Σημειωτέον, η στροφή προς τον Απομακρυσμένο Πύργο Ελέγχου, με ελεγκτές να διαχειρίζονται αεροδρόμια από την άλλη άκρη του κόσμου, μέσω καμερών υψηλής ευκρίνειας και διάφορες χρήσεις τεχνητής νοημοσύνης, έχει ήδη γίνει και μέσω των πολέμων.
Αντί λοιπόν, των πύργων ελέγχου, θα υπάρχουν μεγάλοι κεντρικοί κόμβοι και η επιτήρηση θα γίνεται με video wall, με εικόνα 8Κ, 360 μοιρών, όπου η ΑΙ θα επισημαίνει τα αεροσκάφη, μαζί με πιθανούς κινδύνους που δεν μπορεί να “πιάσει” το ανθρώπινο μάτι -πχ πρόσκρουση με πουλί ή drone.
Σημειώστε πως έως το 2031, στις ΗΠΑ αναμένεται να κυκλοφορούν cargo drones και αεροταξί και ένας όγκος 10.000 drones θα κάνει φύσει αδύνατη την επιτήρηση από ανθρώπους ελεγκτές.
Θα παραμένει άλυτο το “ποιος φταίει”, αφού το deep learning της ΑΙ δεν μπορεί πάντα να εξηγήσει γιατί πάρθηκε μια συγκεκριμένη απόφαση, όπως αναφέρεται στην έκθεση της ΕΑSA, για το 2030.
Υπογραμμίζεται πως η ικανότητα ενός ελεγκτή να “μιλάει” με το σύστημα και να καταλαβαίνει το σκεπτικό του “είναι προϋπόθεση για τη δεκαετία του 2030”.
Προφανώς και δεν θα μπορεί να καταθέσει σε ανακριτική επιτροπή.
Τι θα κάνει η ΑΙ με μια δεκαετία στην εναέρια κυκλοφορία
Πάντα σύμφωνα με τις εκτιμήσεις αυτών που ηγούνται των εξελίξεων, σε μια δεκαετία θα έχουμε πιθανότατα, τις πρώτες περιπτώσεις εποπτευόμενης αυτονομίας.
Δηλαδή,
- η ΑΙ θα διαχειρίζεται συγκεκριμένες πτήσεις ή συγκεκριμένους τύπους αεροσκαφών, με μηδενική ανθρώπινη παρέμβαση, εκτός φυσικά και αν σημάνει συναγερμός -αν προκύψει κάτι που δεν είναι ρουτίνα.
- η τεχνητή νοημοσύνη θα είναι υπεύθυνη για το 90% των προσαρμογών απόστασης και ταχύτητας.
- ένας άνθρωπος ελεγκτής θα επιβλέπει τις αυτοματοποιημένες ροές και θα παρεμβαίνει σε κατάσταση που αδυνατεί να “διαβάσει” η ΑΙ.
- η “ραδιοφωνική συνομιλία” μεταξύ πιλότων και πύργων θα έχει, ως επί το πλείστον, εξαφανιστεί και θα έχει αντικατασταθεί αθόρυβες, αστραπιαίες ανταλλαγές ψηφιακών δεδομένων μεταξύ του υπολογιστή πτήσης του αεροπλάνου και της επίγειας τεχνητής νοημοσύνης.
Η ΑΙ θα αναλάβει εξ ολοκλήρου και τα αυτόνομα cargo drones και τα air taxis (AI-to-AI communication), που θα γίνει το πρώτο επίπεδο στο οποίο θα βγει ο άνθρωπος από την “εικόνα”. Δεν θα βγει γενικά, γιατί ακόμα δεν θα ‘χει απαντηθεί το “ποιος φταίει”, με την “εξηγήσιμη ΑΙ” να εξακολουθεί να εξελίσσεται.
Ολόκληρο το Εθνικό Σύστημα Εναέριου Χώρου θα έχει ένα Digital Twin, τουτέστιν έναν εικονικό καθρέφτη υψηλής πιστότητας σε πραγματικό χρόνο.
Εάν για παράδειγμα, σχηματίζεται μια τεράστια καταιγίδα πάνω από το Σικάγο, η ΑΙ δεν θα αντιδρά απλώς, αλλά θα προσομοιώνει 10.000 σενάρια “τι θα γινόταν αν”, μια ημέρα νωρίτερα.
Επίσης, θα εκδίδει αυτόματα νέες διαδρομές πτήσης σε 500 αεροπλάνα ταυτόχρονα, προκειμένου να παρακάμψουν τον καιρό με μαθηματική ακρίβεια, εργασία που προς το παρόν απαιτεί ώρες συντονισμού από ομάδες ανθρώπων.
Ως προς την αιτιολόγηση, το “είδα ένδειξη καταιγίδας και θεώρησα πως η ορατότητα θα είναι καλύτερη, χαμηλότερα” του ανθρώπου στο “γιατί έδωσες εντολή καθόδου 3.000 ποδιών;” θα γίνει “η πιθανότητα επιτυχίας βάσει των 100.000 προσομοιώσεων μου ήταν 99.2%” από τη μηχανή”.
Να ζήσουμε, να θυμόμαστε πώς ήταν η ζωή χωρίς την τεχνολογία και να βρούμε τρόπο να γίνουμε συνοδοιπόροι της.