Η πρόταση της Κομισιόν για την προστασία των ανηλίκων στο διαδίκτυο, η ελληνική θέση για την ψηφιακή ενηλικίωση και οι νέοι κανόνες για πλατφόρμες και AI
- Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει το EU KIDS Act με όριο τα 15 έτη για τη δημιουργία αυτόνομου λογαριασμού στα social media.
- Το ευρωπαϊκό πλαίσιο προβλέπει γονικά ελεγχόμενους λογαριασμούς για παιδιά 13 και 14 ετών και αυξημένες υποχρεώσεις ασφαλούς σχεδιασμού για τις πλατφόρμες.
- Η πρόταση καλύπτει και AI chatbots και AI companions, ενώ η Ελλάδα έχει ήδη προωθήσει το όριο των 15 ετών και το Kids Wallet.
Η προστασία των παιδιών στον ψηφιακό κόσμο περνά σε νέα φάση στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να προτείνει κοινό πλαίσιο κανόνων για την πρόσβαση των ανηλίκων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και την ασφάλεια των ψηφιακών υπηρεσιών.
Η πρόταση για το EU KIDS Act παρουσιάστηκε επισήμως στις 17 Σεπτεμβρίου, μετά την προαναγγελία της από την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν στην ομιλία της για την Κατάσταση της Ένωσης. Βασικός άξονας είναι η σταδιακή πρόσβαση των παιδιών στα social media, με κοινό ευρωπαϊκό όριο τα 15 έτη για τη δημιουργία αυτόνομου λογαριασμού.
Τι προβλέπει το EU KIDS Act
Η προσέγγιση της Κομισιόν διαφοροποιείται ανάλογα με την ηλικία.
Για παιδιά κάτω των 13 ετών, δεν προβλέπεται η δημιουργία λογαριασμού στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Υπάρχει, ωστόσο, περιορισμένη δυνατότητα πρόσβασης σε ειδικά σχεδιασμένες υπηρεσίες διαμοιρασμού βίντεο για μικρότερα παιδιά μέσω λογαριασμού γονέα ή κηδεμόνα.
Για τις ηλικίες 13 έως 14 ετών, προβλέπονται «mini accounts», τα οποία δημιουργούνται και εποπτεύονται από γονείς ή κηδεμόνες. Οι λογαριασμοί θα έχουν περιορισμένες λειτουργίες, ενεργά γονικά εργαλεία και ημερήσιο χρόνο χρήσης έως μία ώρα.
Από την ηλικία των 15 ετών, οι ανήλικοι θα μπορούν να δημιουργούν αυτόνομους λογαριασμούς, χωρίς προηγούμενη γονική συναίνεση, σε υπηρεσίες που θα πρέπει να λειτουργούν με κανόνες ασφαλούς σχεδιασμού.
Παράλληλα, το πλαίσιο εισάγει αυξημένες υποχρεώσεις για τις ψηφιακές υπηρεσίες. Μεταξύ άλλων, προβλέπονται περιορισμοί σε εθιστικές πρακτικές σχεδιασμού, ασφαλέστεροι αλγόριθμοι προτάσεων, ιδιωτικά προφίλ για ανηλίκους και εργαλεία που επιτρέπουν τον αποκλεισμό ή τη σίγαση άλλων χρηστών.
Η ελληνική θέση και το όριο των 15 ετών
Για την Ελλάδα, η ευρωπαϊκή πρόταση παρουσιάζει σημαντικές ομοιότητες με την πολιτική που έχει προωθηθεί σε εθνικό επίπεδο για την προστασία των ανηλίκων στο διαδίκτυο.
Η χώρα έχει υποστηρίξει την καθιέρωση κοινού ευρωπαϊκού ορίου «ψηφιακής ενηλικίωσης» στα 15 έτη, ενώ η ελληνική πρωτοβουλία έχει συνδεθεί και με την ανάγκη αξιόπιστης επαλήθευσης της ηλικίας των χρηστών.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται το Kids Wallet, που αναπτύχθηκε από το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης, καθώς και η επεξεργασία εθνικής νομοθετικής πρωτοβουλίας για την πρόσβαση των ανηλίκων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης Δημήτρης Παπαστεργίου έχει επισημάνει τη σύγκλιση της ελληνικής θέσης με την πρόταση της Κομισιόν ως προς το όριο των 15 ετών, την επαλήθευση ηλικίας και την ευθύνη των πλατφορμών.
Η ίδια η Ανάλυση Επιπτώσεων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής καταγράφει την ελληνική νομοθετική πρωτοβουλία μεταξύ των εθνικών προτάσεων που προηγήθηκαν της ευρωπαϊκής ρύθμισης, επισημαίνοντας την ελληνική πρόταση για όριο στα 15 έτη και αξιόπιστους μηχανισμούς επαλήθευσης ηλικίας.
Η ευθύνη περνά και στις πλατφόρμες
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει ο τρόπος με τον οποίο το KIDS Act μεταφέρει την ευθύνη στις ίδιες τις ψηφιακές υπηρεσίες.
Για τις πολύ μεγάλες επιγραμμικές πλατφόρμες (VLOPs), αντιστρέφεται το βάρος απόδειξης: οι πάροχοι θα πρέπει να αποδεικνύουν ότι συμμορφώνονται με τις απαιτήσεις προστασίας των ανηλίκων, μέσω σχεδίου συμμόρφωσης και ανεξάρτητου ελέγχου με δική τους δαπάνη.
Η λογική αυτή σημαίνει ότι η ασφάλεια των παιδιών δεν αντιμετωπίζεται μόνο ως ζήτημα ατομικής ευθύνης των γονέων ή των ίδιων των χρηστών, αλλά και ως υποχρέωση των επιχειρήσεων που σχεδιάζουν και λειτουργούν τις συγκεκριμένες υπηρεσίες.
Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προωθεί μηχανισμούς επαλήθευσης ηλικίας με έμφαση στην προστασία της ιδιωτικότητας, ώστε να μπορεί να επιβεβαιώνεται η ηλικία του χρήστη χωρίς να δημιουργείται ανάγκη για αδικαιολόγητη συλλογή προσωπικών ή βιομετρικών δεδομένων.
Στο επίκεντρο και η τεχνητή νοημοσύνη
Το νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο δεν περιορίζεται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Περιλαμβάνει και ψηφιακές υπηρεσίες που βασίζονται στην τεχνητή νοημοσύνη, όπως AI chatbots και AI companions.
Η Κομισιόν προβλέπει ειδικές υποχρεώσεις για υπηρεσίες που απευθύνονται σε ανηλίκους, καθώς η χρήση τέτοιων συστημάτων δημιουργεί νέα ζητήματα σχετικά με την ασφάλεια, την ιδιωτικότητα και τον κίνδυνο συναισθηματικής εξάρτησης. Τα AI companions και chatbots θα πρέπει να σχεδιάζονται έτσι ώστε να μην προσομοιώνουν ανθρώπινες σχέσεις με τρόπο που μπορεί να οδηγήσει σε τέτοιου είδους εξάρτηση.
Έτσι, η συζήτηση για την προστασία των παιδιών στο διαδίκτυο διευρύνεται πλέον πέρα από τα social media και αφορά συνολικά το ψηφιακό οικοσύστημα στο οποίο εκτίθενται οι ανήλικοι.
Στην Ελλάδα, η Ειδική Γραμματεία Τεχνητής Νοημοσύνης και Διακυβέρνησης Δεδομένων του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης εξετάζει τη σύνδεση του KIDS Act με το ευρύτερο ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο, συμπεριλαμβανομένου του AI Act, του Digital Services Act (DSA), της προστασίας των προσωπικών δεδομένων και των δικαιωμάτων του παιδιού.
Το ζητούμενο για την επόμενη περίοδο είναι η εφαρμογή ενός ενιαίου πλαισίου που θα συνδυάζει όριο ηλικίας, αξιόπιστη επαλήθευση ηλικίας, ασφαλή σχεδιασμό των υπηρεσιών και προστασία των προσωπικών δεδομένων, ενώ παράλληλα θα θέτει συγκεκριμένες υποχρεώσεις στις ίδιες τις πλατφόρμες.