Ένα ιδιαίτερα φιλόδοξο αλλά και αμφιλεγόμενο σχέδιο για την εκτόξευση δεκάδων χιλιάδων καθρεφτών στο διάστημα, οι οποίοι θα αντανακλούν το ηλιακό φως προς τη Γη, παρουσιάστηκε από επιστήμονες και εταιρείες τεχνολογίας, προκαλώντας ήδη έντονες αντιδράσεις. Η εταιρεία Reflect Orbital, με έδρα την Καλιφόρνια, σχεδιάζει να στείλει στο διάστημα έως και 50.000 καθρέφτες, οι οποίοι θα μπορούν να παρέχουν «ηλιακό φως κατά παραγγελία» σε συγκεκριμένες περιοχές του πλανήτη.
Η εταιρεία βρίσκεται κοντά στην εξασφάλιση άδειας για την εκτόξευση ενός πρωτότυπου καθρέφτη μήκους 18,3 μέτρων, ο οποίος θα τεθεί σε τροχιά και θα ανακλά το ηλιακό φως προς την επιφάνεια της Γης. Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, μόλις ο καθρέφτης φτάσει σε ύψος 640 χιλιομέτρων, θα ξεδιπλωθεί και θα φωτίσει μια περιοχή περίπου 4,8 χιλιομέτρων σε πλάτος. Από το έδαφος, ένας παρατηρητής θα βλέπει στον ουρανό μια μικρή φωτεινή κουκκίδα με φωτεινότητα παρόμοια με εκείνη της Σελήνης.
Το σχέδιο για «ηλιακό φως κατά παραγγελία»
Η Reflect Orbital υποστηρίζει ότι οι διαστημικοί καθρέφτες της θα μπορούσαν να επιτρέψουν στα εργοστάσια ηλιακής ενέργειας να λειτουργούν 24 ώρες το εικοσιτετράωρο, να προσφέρουν φωτισμό σε περιοχές που έχουν πληγεί από καταστροφές και ακόμη να αντικαταστήσουν τα παραδοσιακά φώτα δρόμου.
Η εταιρεία έχει ήδη καταθέσει αίτηση στην Federal Communications Commission, την αμερικανική αρχή που εκδίδει άδειες για δορυφόρους και ο τεράστιος καθρέφτης θα μπορούσε να εκτοξευθεί ακόμη και μέσα στο καλοκαίρι.
Παρά το ενδιαφέρον για την τεχνολογία, δεν συμφωνούν όλοι με την ιδέα. Η νευροβιολόγος Martha Hotz Vitaterna, από το Northwestern University και συνδιευθύντρια του Κέντρου Βιολογίας Ύπνου και Κιρκαδικών Ρυθμών, προειδοποίησε ότι «οι επιπτώσεις για την άγρια ζωή και για όλη τη ζωή είναι τεράστιες».
Παρόμοιες προσπάθειες στο παρελθόν
Η Reflect Orbital, η οποία έχει ήδη συγκεντρώσει περισσότερα από 28 εκατομμύρια δολάρια από επενδυτές, δεν είναι η πρώτη που επιχειρεί να αξιοποιήσει το ηλιακό φως με τη χρήση καθρεφτών στο διάστημα.
Το 1993, ένας ρωσικός δορυφόρος με την ονομασία Znamya ξεδίπλωσε έναν καθρέφτη μήκους 65 ποδιών και αντανάκλασε μια δέσμη φωτός ισχυρή όσο δύο ή τρεις πανσέληνοι. Στόχος του πειράματος ήταν να εξεταστεί αν ένας μικρός στόλος δορυφόρων θα μπορούσε να επεκτείνει τις ώρες φωτός στην απομακρυσμένη περιοχή της Αρκτικής Σιβηρίας.
Ωστόσο, το σχέδιο της Reflect Orbital θεωρείται ακόμη πιο φιλόδοξο. Η εταιρεία δηλώνει ότι θέλει να αξιοποιήσει τις τεράστιες ποσότητες ηλιακής ενέργειας που περνούν καθημερινά δίπλα από τη Γη και να τις διαθέτει κατόπιν ζήτησης σε ιδιώτες, επιχειρήσεις και κυβερνήσεις.
Η προοπτική για την ηλιακή ενέργεια
Η μεγαλύτερη εφαρμογή της τεχνολογίας αναμένεται να αφορά τη βιομηχανία της ηλιακής ενέργειας, η οποία αντιμετωπίζει το αναπόφευκτο πρόβλημα ότι τα φωτοβολταϊκά πάνελ δεν μπορούν να παράγουν ηλεκτρική ενέργεια τη νύχτα.
Ο διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας, Ben Nowack, δήλωσε στους The New York Times ότι ο στόχος είναι η δημιουργία μιας τεχνολογίας που θα μπορούσε να αντικαταστήσει τα ορυκτά καύσιμα και να τροφοδοτεί σχεδόν τα πάντα με ενέργεια.
Σύμφωνα με τον σχεδιασμό της εταιρείας, μέχρι το τέλος του 2027 θα εκτοξευθούν δύο ακόμη πρωτότυποι καθρέφτες, ενώ μέχρι το τέλος του επόμενου έτους υπάρχει η φιλοδοξία να τεθούν σε τροχιά 1.000 μεγαλύτεροι δορυφόροι. Το πλάνο προβλέπει ότι ο αριθμός αυτός θα φτάσει τους 5.000 δορυφόρους έως το 2030 και τελικά θα δημιουργηθεί ένας πλήρης σχηματισμός 50.000 καθρεφτών σε τροχιά έως το 2035.
Ο Μπεν Νόβακ ανέφερε επίσης ότι η εταιρεία θα χρεώνει περίπου 5.000 δολάρια για μία ώρα ηλιακού φωτός από έναν καθρέφτη, εφόσον ο πελάτης υπογράψει ετήσιο συμβόλαιο για τουλάχιστον 1.000 ώρες. Τα εργοστάσια ηλιακής ενέργειας θα μπορούσαν επίσης να εξασφαλίσουν φωτισμό συμφωνώντας να μοιραστούν τα έσοδα από την παραγόμενη ενέργεια με την Reflect Orbital.
Οι ανησυχίες των επιστημόνων
Παρά τα πιθανά οφέλη για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, πολλοί επιστήμονες εκφράζουν σοβαρές ανησυχίες για την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητα του σχεδίου, όπως αναφέρει η Daily Mail. Οι επικριτές προειδοποιούν ότι οι καθρέφτες θα μπορούσαν να αποσπάσουν την προσοχή των πιλότων, να επηρεάσουν τα επίγεια αστρονομικά παρατηρητήρια και να διαταράξουν τους φυσικούς κύκλους ύπνου ζώων και ανθρώπων.
Οι κιρκαδικοί ρυθμοί, δηλαδή οι φυσικοί βιολογικοί κύκλοι που βοηθούν τους οργανισμούς να γνωρίζουν πότε πρέπει να κοιμούνται, επηρεάζονται σε μεγάλο βαθμό από την παρουσία ή την απουσία ηλιακού φωτός. Αν διαταραχθούν, τα ζώα μπορεί να αναπαράγονται σε λάθος περιόδους, όταν η τροφή είναι σπάνια, τα ζώα που βρίσκονται σε χειμερία νάρκη και τα έντομα μπορεί να ξυπνήσουν μέσα στον χειμώνα, ενώ τα φυτά μπορεί να ανθίσουν σε περιόδους όπου δεν υπάρχουν επικονιαστές.
Το πρόσθετο φως θα μπορούσε επίσης να μπερδέψει τα μεταναστευτικά πουλιά, οδηγώντας τα να πετάξουν προς ψυχρότερες περιοχές πιστεύοντας ότι πλησιάζει το καλοκαίρι. Παρόμοια προβλήματα θα μπορούσαν να εμφανιστούν και στους ανθρώπους που ζουν στις περιοχές όπου θα κατευθύνεται το φως, καθώς ο βραδινός φωτισμός μπορεί να διαταράξει τους φυσικούς κύκλους ύπνου.
Η οργάνωση DarkSky International προειδοποιεί ότι τέτοιες δραστηριότητες «ενέχουν σοβαρούς κινδύνους για το νυχτερινό περιβάλλον». Σύμφωνα με την ίδια οργάνωση, μια τέτοια μορφή φωτισμού θα εισήγαγε μια εντελώς νέα πηγή τεχνητού φωτός τη νύχτα, με εκτεταμένες συνέπειες, όπως διαταραχή της άγριας ζωής και των οικοσυστημάτων που εξαρτώνται από τους φυσικούς κύκλους φωτός και σκοταδιού, αλλά και σοβαρά ζητήματα δημόσιας ασφάλειας.
Ανησυχίες για την αστρονομία
Εκτός από τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις, οι επιστήμονες εκφράζουν ανησυχία και για τον αντίκτυπο στην αστρονομία. Οι αστρονόμοι προειδοποιούν εδώ και χρόνια ότι το φως που αντανακλάται από τους χιλιάδες δορυφόρους σε τροχιά δυσκολεύει ολοένα και περισσότερο τα τηλεσκόπια να παρατηρούν το διάστημα.
Την ώρα που εταιρείες όπως η SpaceX προσπαθούν εθελοντικά να μειώσουν τη φωτεινότητα των δορυφόρων τους, η Reflect Orbital επιχειρεί να κατασκευάσει διαστημόπλοια όσο το δυνατόν πιο φωτεινά.
Ο αστρονόμος Gaspar Bakos, από το Princeton University, δήλωσε ότι το σχέδιο «θα διαταράξει σε μεγάλο βαθμό την επίγεια αστρονομία». Αν και η εταιρεία υποστηρίζει ότι η δέσμη φωτός θα περιορίζεται σε συγκεκριμένες περιοχές ώστε να αποφεύγονται τα ευαίσθητα παρατηρητήρια, ο καθηγητής επισημαίνει ότι το φως αναπόφευκτα θα διαχέεται στην ατμόσφαιρα μέσω των νεφών και των μορίων του αέρα, δημιουργώντας πρόσθετη φωτορύπανση στον ουρανό.
Ο ίδιος τόνισε ότι η Reflect Orbital θα πρέπει «οπωσδήποτε» να αποτραπεί από το να τοποθετήσει καθρέφτες σε τροχιά, προσθέτοντας ότι μια τέτοια πρωτοβουλία «βλάπτει το περιβάλλον μας με πολλούς τρόπους».