Οι αστροναύτες, όσο εκπαιδευμένοι κι αν είναι, συχνά βιώνουν στο διάστημα φαινόμενα που μοιάζουν βγαλμένα από ταινία επιστημονικής φαντασίας, από «κυνηγητικά» φώτα μέχρι ανεξήγητους ήχους και μυστηριώδη αντικείμενα σε τροχιά. Αυτές οι μαρτυρίες άλλοτε βρίσκουν λογική εξήγηση και άλλοτε παραμένουν θρυλικές ιστορίες, που υπενθυμίζουν πόσο ξένο και παράδοξο είναι το περιβάλλον πέρα από την ατμόσφαιρα της Γης.
Κατά τη διάρκεια της αποστολής Mercury-Atlas 9, ο Γκόρντον Κούπερ ανέφερε πως είδε ένα πρασινωπό, φωτεινό αντικείμενο να πλησιάζει το διαστημικό του σκάφος «σαν να το καταδιώκει», ενώ ραντάρ στην Αυστραλία κατέγραψε ταυτόχρονα έναν γρήγορα κινούμενο στόχο στην ίδια περιοχή. Η διπλή αυτή καταγραφή, οπτική και ραντάρ, ήταν αρκετή για να τροφοδοτήσει δεκαετίες συζητήσεων για το τι τελικά είχε πραγματικά δει ο αστροναύτης στο κενό του διαστήματος.
Λίγο αργότερα, στην αποστολή Gemini 4, ο Τζιμ ΜακΝτίβιτ περιέγραψε ένα λευκό, κυλινδρικό αντικείμενο «σαν κουτί μπίρας με ένα μολύβι», το οποίο προσπάθησε να φωτογραφίσει, αλλά οι εικόνες κατέληξαν θαμπές, σαν «γυρίνοι» στο σκοτάδι. Αν και ο ίδιος αργότερα υπέθεσε ότι ίσως επρόκειτο για αντανάκλαση από βίδες στο παράθυρο, η αρχική του, πολύ συγκεκριμένη περιγραφή κρατά ζωντανή την αμφιβολία.
Αστροναύτες και «ήχοι» από το διάστημα
Ακόμη και όταν δεν βλέπουν κάτι, οι αστροναύτες στο διάστημα συχνά ακούν, ή νομίζουν ότι ακούν, πράγματα που δεν θα έπρεπε να υπάρχουν στο απόλυτο κενό. Στην αποστολή Apollo 10, το πλήρωμα ανέφερε παράξενους ήχους στην αθέατη πλευρά της Σελήνης, τους οποίους περιέγραψαν ως «περίεργη μουσική» μέσα στη σιωπή της διαστημικής πτήσης. Μετέπειτα ανάλυση της NASA απέδωσε τους ήχους σε παρεμβολές μεταξύ των συστημάτων VHF των δύο σκαφών, που δημιουργούσαν σφυριχτές, κυματιστές συχνότητες, όμως η εμπειρία παρέμεινε για τους ίδιους τους αστροναύτες ανατριχιαστική. Αντίστοιχα, ο πρώτος Κινέζος αστροναύτης, Γιανγκ Λιγουέι, μίλησε για ανεξήγητους «χτύπους» στο σκάφος Shenzhou 5, σαν να κτυπάς μεταλλικό κουβά με ξύλινο σφυρί, χωρίς να εντοπίσει ορατή αιτία από το φινιστρίνι. Αργότερα, παρόμοιοι ήχοι ακούστηκαν και σε άλλες κινεζικές πτήσεις, με ειδικούς να μιλούν για πιθανές διαστολές υλικών ή μεταβολές πίεσης, ένα τεχνικό σενάριο που όμως δεν διαλύει εντελώς τη «γοητεία» του μυστηρίου.
Αστροναύτες, φώτα και «σκιές» στο κενό του διαστήματος
Στην ιστορική αποστολή Apollo 11, ο Μπαζ Όλντριν περιέγραψε ένα φως που έμοιαζε να ταξιδεύει δίπλα στο διαστημόπλοιο, την ώρα που η ανθρωπότητα κοιτούσε προς τη Σελήνη. Ο ίδιος, σε νεότερες δηλώσεις, έσπευσε να διευκρινίσει ότι θεωρεί πιο πιθανό να επρόκειτο για τμήμα πυραυλικού σταδίου ή πάνελ που αποκολλήθηκαν, απομυθοποιώντας έτσι όσους έσπευσαν να μιλήσουν για «εξωγήινους συνοδούς» της αποστολής. Σε άλλη περίπτωση, κατά τη διάρκεια παραμονής στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό, ο Αμερικανός αστροναύτης Κρις Κάσιντι κατέγραψε με το κινητό του ένα παράξενο αντικείμενο που έμοιαζε με «κόκαλο σκύλου» να αιωρείται κοντά στο ISS, προκαλώντας άμεσο ενδιαφέρον. Οι Ρώσοι ελεγκτές πτήσης εξήγησαν αργότερα ότι ήταν κάλυμμα κεραίας που αποκολλήθηκε από το τμήμα Zvezda, με την αργή, περιστροφική κίνησή του να ταιριάζει στο προφίλ μικρού διαστημικού σκουπιδιού. Παρά τις λογικές ερμηνείες, τέτοιες εικόνες τροφοδοτούν διαρκώς τη λαϊκή φαντασία γύρω από το τι τελικά «κρύβεται» στα όρια της τροχιάς.
Οι πιο ανησυχητικές ίσως αναφορές αφορούν περιπτώσεις όπου οι αστροναύτες ένιωσαν πως δεν είναι μόνοι. Μια βιοϊατρική μηχανικός της NASA υποστήριξε πως ο Ρον Έβανς, στο Apollo 17, αστειεύτηκε, ή όχι, μέσω επικοινωνίας ότι «έχει παρέα» σε τροχιά γύρω από τη Σελήνη, συνοδεύοντας την ιστορία με την περιγραφή ενός μακρόστενου αντικειμένου μήκους 12–14 μέτρων. Η διήγηση αυτή δεν έχει ποτέ επιβεβαιωθεί επίσημα, ούτε από τον ίδιο, και αντιμετωπίζεται ως χαρακτηριστικό παράδειγμα ιστορίας που ζει περισσότερο στη σφαίρα του μύθου παρά της τεκμηριωμένης πραγματικότητας. Αντίστοιχα, στην αποστολή Gemini 7, οι αστροναύτες Τζέιμς Λόβελ και Φρανκ Μπόρμαν αναφέρθηκαν σε «bogeys», ξεχωρίζοντάς τα ρητά από το γνωστό στάδιο του πυραύλου. Αργότερα, το περιστατικό αποδόθηκε σε θραύσματα που συνόδευαν το booster, όμως η αρχική επιμονή στις «πραγματικές παρατηρήσεις» δείχνει πόσο εύκολα η ανθρώπινη αντίληψη δοκιμάζεται σε ένα τόσο παράδοξο περιβάλλον.
Πέρα από τα αντικείμενα και τους ήχους, πολλοί αστροναύτες αναφέρουν ότι «βλέπουν» λάμψεις φωτός, ακόμη κι όταν έχουν τα μάτια τους κλειστά, σαν μικρές εκρήξεις μέσα στο σκοτάδι. Η επιστημονική εξήγηση είναι ότι τα υψηλής ενέργειας κοσμικά σωματίδια χτυπούν τον αμφιβληστροειδή και το οπτικό σύστημα, παράγοντας ψευδαίσθηση φωτός στον εγκέφαλο. Ωστόσο, το γεγονός ότι το φαινόμενο συμβαίνει σε απόλυτο σκοτάδι, χωρίς εξωτερική φωτεινή πηγή, κάνει την εμπειρία να μοιάζει σχεδόν μεταφυσική για όσους τη βιώνουν. Ακόμη και αστροναύτες με εκατοντάδες ώρες πτήσης παραδέχονται ότι τέτοιου τύπου εμπειρίες τους υπενθυμίζουν πόσο διαφορετική – και κατά στιγμές εχθρική – είναι η φυσική του διαστήματος σε σχέση με τη Γη.
Τελικά, οι μαρτυρίες των αστροναυτών στο διάστημα δείχνουν ότι η «πρώτη ύλη» του μυστηρίου δεν είναι πάντα οι εξωγήινοι, αλλά ο ίδιος ο ανθρώπινος εγκέφαλος που προσπαθεί να ερμηνεύσει εικόνες, ήχους και αισθήσεις έξω από οποιοδήποτε γνώριμο πλαίσιο. Πολλά περιστατικά καταλήγουν να αποδοθούν σε διαστημικά σκουπίδια, τεχνικές παρεμβολές ή φυσικά φαινόμενα, όμως μερικά παραμένουν ασαφή, τροφοδοτώντας θεωρίες, βιβλία και ντοκιμαντέρ. Σε κάθε περίπτωση, όσο περισσότερο επεκτείνεται η ανθρώπινη παρουσία στο διάστημα, τόσο θα πολλαπλασιάζονται και οι ιστορίες εκείνων που γύρισαν στη Γη με την αίσθηση ότι, έστω και για λίγο, κοίταξαν μέσα στην άβυσσο – και αυτή τους κοίταξε πίσω.